اهداف و کارکرد های کتاب خانه های عمومی

کتابخانه‌های عمومی

هر کتابخانه ای که خدمات معمولی کتابخانه را بدون هزینه به همه افراد یک جامعه یا منطقه ارائه دهد و با بودجه‌های عام یا خاص حمایت شود و خدمات خود را به همه مردم آن منطقه عرضه نماید، کتابخانه عمومی نامیده می‌شود (انجمن کتابداری آمریکا[1]، 1983).

کتابخانه‌های عمومی به عنوان نهادی عمومی و غیردولتی درعرصه و فضای عمومی جامعه ایفای نقش می‌نمایند و به عنوان سازوکاری حیاتی درفرآیند توسعه فرهنگی واجتماعی جامعه شناخته شده اند. چنین نهادی ازاهداف چند گانه ای درحوزه فعالیت خود برخورداراست که مهمترین اهداف آن فراهم آوری محیط مساعد به منظور دسترسی آسان اقشار مختلف جامعه به منابع مکتوب ومضبوط، افزایش ارتقاءسطح آگاهی‌های عمومی، ایجاد وتقویت عادت به مطالعه وخواندن درافراد جامعه می‌باشد.

کتابخانه عمومی، نهادی است برای گردآوری و تولید انواع دانش و اطلاعات که برای استفاده کنندگان به سهولت قابل دسترسی است. کتابخانه عمومی خدمات خود را بر اساس برابری تهیه می‌کند تا همگان بدون توجه به سن، جنسیت، مذهب، ملیت، زبان و موقعیت اجتماعی به آن دسترسی داشته باشند. خدمات ویژه باید برای کسانی که به هر علت نمی توانند از خدمات و منابع عادی و معمولی استفاده کنند تامین شود، به طور مثال برای اقلیت‌های زبانی، افراد معلول یا کسانی که در بیمارستان ها یا زندان ها هستند (ایفلا و یونسکو، 1381 ، ص77).

از آنجا که کتابخانه عمومی بدون هیچگونه تبعیضی در خدمت تمامی اقشار جامعه است ، باید بدون در نظر گرفتن نژاد، مذهب، جنس، زبان، موقعیت اجتماعی و تحصیلات در خدمت کل جامعه باشد .بنابراین استفاده کنندگان از آن طیف وسیعی را در بر می‌گیرند که نیازها و علایق بسیار متفاوتی دارند.  به همین لحاظ کتابداران و کارکنان آن علاوه بر دانش کتابداری باید مهارت‌های لازم ارتباطی، جامعه شناسی، و روانشناسی داشته باشند تا بتوانند به نحو بهتری با مخاطبان خود ارتباط برقرار کرده و خدمات لازم را ارائه دهند (مزینانی، 1384، ص 192). امروزه یکی از شایع ترین مباحث در دنیای کتابخانه ها و اطلاعات، مسئله تجهیز کتابخانه‌های عمومی به ابزارها و فناوری‌های جدید اطلاعاتی است به نحوی که همگان امکان استفاده از این فناوری را داشته باشند. رشد سریع حجم اطلاعات و تغییرات مداوم فناوری که به طور اساسی راه‌های دستیابی به اطلاعات را تحت تأثیر خود قرار داده است، بر کتابخانه‌های عمومی و خدمات آن ها نیز اثر جدی باقی گذاشته است.کتابخانه‌های عمومی در کنار ارائه اطلاعات به شکل سنتی، فناوری جدید اطلاعات را برای عموم دسترس پذیر می‌سازد.کتابخانه‌های عمومی این فرصت را دارند که دروازه ورود به دنیای اطلاعات الکترونیک باشند .کتابداران کتابخانه‌های عمومی باید به عنوان کاوشگران اطلاعات به کاربران همه گروه‌های سنی کمک کنند که به موثرترین وجه از فناوری‌های اطلاعات و ارتباطات بهره گیری کنند. آن ها باید به راحتی به اینترنت و سایر شبکه‌های جهانی دسترسی داشته باشند تا بتوانند خدمات مرجع و مشاوره ای بهتر به کاربران ارائه دهند و کاربران باید برای استفاده از اینترنت تحت آموزش‌های منظم قرار گیرند .مسئله آموزش چگونگی استفاده از این فناوری ها توسط کاربران را نیز نباید فراموش کرد .هر قدر که اهمیت این فناوری ها بیشتر شود ، نقش کتابخانه‌های عمومی نیز در رواج و گسترش این امکانات و دسترس پذیری آنان برای همگان حیاتی تر می‌شود. بنابراین کتابخانه عمومی باید امکان دستیابی به شبکه جهانی اینترنت و وب را برای همه اقشار جامعه بدون در نظر داشتن منفعت اقتصادی فراهم آورد (مکتبی فرد، 1385).

در شرایط حاضر کشورهای رشد یافته بیش از سه دهه است که متخصصان خود را تحت آموزش قرار داده و با زمان همگام شده اند و به آن نیز بسنده نکرده ، با آموزش‌های مستمر بر دانش آن ها می‌افزایند.در کشورهای در حال رشد مسلما لزوم اجرای برنامه‌های آموزشی در این زمینه ها بیشتر احساس می‌شود و با اینکه سرمایه گذاری بر منابع انسانی بسیار گران است، نتیجه آن در درازمدت مفید خواهد بود، زیرا افراد ماهر نه تنها طراح و راهگشای مناسبی هستند بلکه در تربیت و آماده کردن متخصصان دیگر نیز شرکت خواهند داشت. به هر حال جهان کتابداری بیش از پیش متکی به فناوری جدید شده است و نیاز روزافزون به آموزش و استفاده از آن نیز احساس می‌شود .چنانچه آموزش نادیده گرفته شود یا در پی آن موفقیت مورد نظر کسب نشود، بکارگیری و استفاده از این نظام با مشکل مواجه خواهد شد.با وجود پیشرفت فناوری و کاهش اهمیت کتابخانه‌های سنتی، کتابداران به منزله مشاوران اطلاعاتی و کارشناسان بایستی بر دانش و فعالیت خود افزوده و به صورت مشاوران اطلاعاتی خدمات خود را ارتقا دهند، در این صورت حرفه کتابداری احترام و منزلت جدید کسب خواهد کرد. درمقابل کتابدارانی که به اصول قدیمی دلبستگی دارند کتابخانه ها کمتر مورد استفاده قرار خواهد گرفت و درعصر اطلاعات به تدریج محکوم به نابودی خواهند شد (علومی، 1376، ص 176).

2-10-1- اهداف کتابخانه‌های عمومی

طبق اعلامیه رسمی انجمن کتابداران آمریکا، اهداف کتابخانه‌های عمومی به شرح زیر تعیین شده است:

  • کمک به توسعه و اعتلای دانش؛
  • پرکردن اوقات فراغت افراد جامعه به نحوی که باعث بهسازی رفتارهای فردی و اجتماعی آن ها شود؛
  • کمک به شناخت و درک؛
  • کمک به شکوفایی و اعتلای استعدادها و خلاقیت‌های روحی و ذهنی افراد جامعه؛
  • بالابردن توانایی‌های افراد جامعه برای انجام امور روزمره و حرفه ای؛
  • کمک به توسعه آزادی و دموکراسی و کاهش فشارهای اجتماعی و سیاسی از طریق مطالعه؛
  • کمک به فرد برای اینکه عضو بهتری برای جامعه و خانواده باشد؛
  • کمک به فرایندهای خودآموزی، سوادآموزی، و کسب سواد اطلاعاتی؛
  • همگامی با آخرین پیشرفت هایی که در علوم و فناوری‌های مختلف به وجود آمده است (زوارقی، 1385، ص 150).

کتابخانه‌های عمومی به عنوان نهادی عمومی، در عرصه و فضای عمومی جامعه ایفای نقش می‌نمایند و به عنوان ساز و کاری حیاتی در فرآیند توسعه فرهنگی و اجتماعی جامعه شناخته شد ه اند. پیداست که چنین نهادی از اهداف چندگانه ای در حوزه فعالیت خود برخوردار است، این اهداف عبارتند از:

  • فراهم آوردن محیط مساعد به منظور دسترسی آسان اقشار جامعه به منابع مکتوب و مضبوط؛
  • کمک به بالا بردن سطح آگاهی‌های عمومی در زمینه‌های علمی، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی؛
  • ایجاد امکانات لازم در جهت استفاده مطلوب از فناوری اطلاعات؛
  • گسترش روابط و مبادلات فرهنگی بین کتابخانه‌های عمومی داخل و خارج از کشور؛
  • فراهم آوردن زمینه‌های رغبت و شوق عمومی در جهت مشارکت مردمی در ایجاد کتابخانه عمومی در کشور؛
  • تقویت سرمایه فرهنگی و اجتماعی؛
  • کمک به استقرار عدالت اجتماعی از طریق اشاعه دانش بدون توجه به تفاوت‌های سنی، جنسیتی، مذهبی، و نژادی؛
  • فراهم آوری فرصت لازم برای رشد و بالندگی شخصی و در نهایت توانمندسازی علمی افراد جامعه؛
  • کمک به تحقیق عملی جامعه سالم و یاد گیرنده و فراهم آوردن بستر و امکانات مناسب و به روز برای توسعه پایدار؛
  • ایجاد و تقویت عادت به مطالعه و خواندن در جامعه؛
  • بکارگیری فزاینده فناوری و روش‌های نوین علمی اطلاع رسانی در کتابخانه‌های عمومی به منظور تامین حق دانستن برای همه؛
  • نظام مند کردن اطلاعات جهت استفاده بهینه از توانایی جامعه در جهت بهره مندی از فناوری اطلاعات؛
  • ایجاد زمینه مساعد برای چرخه دانش در جامعه که امروزه مهمتر از تولید دانش تلقی می‌شود؛
  • تقویت روحیه تحقیق و پژوهش در افراد جامعه و کمک به کشف و پرورش خلاقیت ها و استعدادها با ایجاد فرصت دوم آموزشی چون خودآموزی و خودپژوهشی (نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، 1386).

2-10-2- کارکردهای کتابخانه عمومی

گرین هالک[2] و همکاران (1993) کتابخانه عمومی را به مثابه گنجینه‌های حافظه جمعی متشکل از کتاب ها و سایر منابع مدون می‌دانند که بنا به کارکردهای تعریف شده آن با کارکردهای آموزشی، سیاست گذاری اجتماعی، اطلاع رسانی، فرهنگی، و اقتصادی به همه مردم ارائه خدمت می‌کند.

کتابخانه عمومی به عنوان یک نهاد اجتماعی مطرح است که وظیفه ای فراتر از امر اطلاع رسانی و آموزش دارد. کارکردهایی مانند سیاست گذاری اجتماعی، فرهنگی، و اقتصادی که در حیطه کارکردهای کتابخانه عمومی تعریف شده ، ناظر بر وظیفه اثرگذاری اجتماعی آن است. بنابراین کتابخانه‌های عمومی به عنوان حلقه ای متفکرانه و دانش مدارانه (و نه ژورنایستی) از زنجیره رسانه‌های گروهی که متکفل امر اثر گذاری اجتماعی است مطرح می‌شود ؛ محملی که ضمن احترام به انتخاب فرد، فضای سالمی برای بالا بردن سطح توانایی‌های فکری و معرفتی ایجاد می‌کند. برای رسانه ها کارکردهایی نظیر کارکردهای فرهنگی، سیاسی، اطلاعاتی، و تفریحی قائل شده اند (غفاری قدیر و شقاقی، 1389، ص 8).

به طور کلی هر کتابخانه، مرکز اطلاع رسانی و آرشیو پنج کارکرد اصلی دارد.

2-10-2-1- مجموعه سازی یا جمع آوری منابع

در این کارکرد با استفاده از روش‌های مختلف اعم از خرید، اهدا، مبادله، و … سعی می‌شود تا مجموعه ای کامل از منابع اطلاعاتی تهیه شود. در روند مجموعه سازی منابع عواملی مانند اهداف، جامعه استفاده کننده، وضعیت مالی و نوع کتابخانه دخالت دارد (مزینانی، 1384، ص6). گزینش و گردآوری مجموعه خواندنی مناسب از کارهای مهم و عمده این بخش کتابخانه به شمار می‌رود. کتاب ها و نشریاتی که انتخاب می‌شوند ، همچون مصالح یک ساختمان باید قابلیت استفاده و بهره وری شایسته را دارا باشند تا استحکام بنا را به بار آورند. کتابخانه‌ها هر قدر منظم باشند و از بهترین روش‌های رده بندی و بهترین کتابداران نیز بر خوردار گردند، ولی مسلما” بدون داشتن کتاب ها و مواد خواندنی مفید و مطلوب نمی توانند در قالب یک کتابخانه خوب خدمات لازم را ارائه دهند.

2-10-2-2- حفاظت و نگهداری منابع

پس از مجموعه سازی منابع کتابخانه لازم است تا از این منابع به نحو مطلوبی محافظت شود تا سالیان دراز در خدمت جامعه استفاده کننده باشد. بر اساس نوع کتابخانه ممکن است منابع مختلفی در آن نگهداری شود، مثل نسخه‌های خطی، کتاب‌های چاپ سنگی، کتاب‌های چاپی معمولی و انواع منابع دیداری و شنیداری. برای نگهداری هر یک از این منابع اطلاعاتی روش‌های خاص فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیک لازم است تا بتوان آن ها را برای استفاده گسترده و مکرر حفظ کرد. مثلا حفظ و نگهداری کتاب‌های خطی نیازمند امکانات فیزیکی و شیمیایی دقیق و خاصی است که اغلب لازمه آن تخصص هایی در رشته‌های مختلف و آموزش‌های خاص است. همچنین نگهداری منابع دیداری و شنیداری مثل فیلم، عکس و اسلاید به حرارت ، دما، رطوبت و شرایط خاصی نیاز دارد که اگر تامین نشود چنین منابعی در عرض مدت کوتاهی از بین خواهد رفت. در بخش حفاظت و نگهداری منابع بسته به نوع منبع اصلی کتابخانه، روش ها و تمهیدات خاصی اعمال می‌شود که در رشته کتابداری با عنوان کلی “حفاظت و نگهداری” مطرح است (مزینانی، 1384 ، ص 7).

از آنجا که حفاظت از منابع اطلاعاتی جزء مسئولیت‌های مهم فرهنگی هر کتابخانه به شمار می‌رود ، با توجه به این که در دنیایی هستیم که منابع به سمت رقومی شدن حرکت می‌کنند، بنابراین کتابخانه ها باید در امر حفاظت از منابع رقومی کوشش بسیار به عمل بیاورند تا دانش بشری به راحتی به نسل‌های بعدی انتقال پیدا کند. از طرف دیگر حفظ و نگهداری همه منابع الکترونیکی هزینه بر و وقت گیر است و منابع رقومی از موادی ساخته شده اند که بی ثبات اند و دوام خوبی در برابر شرایط جوی و تغییرات آب و هوایی و … ندارند (امیرحسینی و خواجه، 1390).

2-10-2-3- سازماندهی منابع

پس از مجموعه سازی و حفظ و نگهداری فیزیکی منابع لازم است تا این مجموعه ها به صورتی تنظیم و مرتب شود که بتوان با سرعت و دقت کافی به هر یک از منابع اطلاعات موجود در مجموعه دسترسی یافت. سازماندهی و تنظیم مجموعه منابع به ویژه هنگامی ارزش و اهمیت خود را نشان خواهد داد که حجم آن زیاد بوده و به طور روزافزون بر حجم آن افزوده شود؛ سازماندهی منابع کتابخانه، قلب و مرکز ثقل کارکردهای کتابخانه محسوب می‌شود (مزینانی، 1384 ، ص 7). سازماندهی شامل قسمت‌های زیر می‌شود:

2-10-2-3-1- فهرستنویسی

فهرستنویسی فرایندی است علمی و پژوهشی برای آماده سازی یک مجموعه و تعیین شناسه‌های لازم برای مدارک موجود در یک مجموعه به نحوی که دستیابی سریع و صحیح را به آن مدارک میسر سازد (سلطانی و راستین، 1379. ص 242). هدف  فهرستنویسی خدمت به مراجعه کننده است ، زیرا شناسنامه ای برای هر یک از مواد خواندنی در کتابخانه تهیه می‌شود ومتقاضی را به سمت مطلوب خود هدایت می‌کند ، در واقع از این روش که تجزیه و تحلیل کتاب به ساده ترین و کوتاه ترین حد ممکن را موجب می‌گردد، کلید ارتباط بین کتابدار و مراجعه کننده ساخته و پرداخته می‌شود.

2-10-2-3-2- رده بندی

روشی است که موجب چیدن منظم کتاب ها در قفسه برحسب موضوع می‌شود . در این مرحله لازم است عناصر فیزیکی و موضوعی ارائه شده در بخش‌های توصیفی و تحلیلی به کدهای عددی یا حرفی عددی تبدیل شود، که به آن ها کدهای بازیابی می‌گویند. رایج ترین روش ها ، نظام رده بندی  دهدهی دیویی با نشانه اصلی عدد؛ و نظام رده بندی کتابخانه کنگره با نشانه ترکیبی حروف لاتین و عدد است که براساس یکی از آن ها کتاب‌های هم موضوع در قفسه کتابخانه کنار هم قرار می‌گیرند.

2-10-2-3-3- نمایه سازی و چکیده نویسی

یکی از راه‌های دستیابی آسان به مقالات و اطلاعات موجود در مجلات و روزنامه ها نمایه سازی و چکیده نویسی است. در این روش با استفاده از سلسله ای قواعد و دستورالعمل، برای هر مقاله موجود در مجلات و روزنامه ها شناسنامه ای بسیار موجز و مختصر تهیه و یک شماره بازیابی برای آن ذکر می‌شود. بدین ترتیب استفاده کننده از کتابخانه می‌تواند با مراجعه به این شناسنامه ها که به صورت دستی یا ماشینی تنظیم شده به مقاله مورد نظر دسترسی یابد.

چکیده نویسی مقالات نشریات ادواری یکی دیگر از راه‌های دسترسی به اطلاعات می‌باشد. در چکیده نویسی با بهره گیری از یک سری دستورالعمل ها مقاله در چند خط معرفی می‌شود . بدین ترتیب پژوهشگر از طریق نمایه ها آدرس و محل مقاله ها را پیدا کرده و از طریق چکیده ها متوجه می‌شود که مقاله تا چه حد مورد نیاز وی می‌باشد.

گاهی بر اساس نیازها و وضعیت هر کتابخانه لازم است تا منابع غیرکتابی نیز نمایه سازی شود؛ مثل اسناد، مدارک، فهرست ها، اسلایدها، عکس ها، و نقشه ها. در این موقعیت نیز با استفاده از انواع روش‌های نمایه سازی، این نوع منابع سازماندهی و دسترسی به آن ها آسان می‌شود.

2-10-2-4- اشاعه اطلاعات

این اصطلاح به جنبه‌ای از خدمات کتابداری و  اطلاع‌رسانی گفته می‌شود که به ارائه و انتقال اطلاعات، به‌ویژه اطلاعات جدید و روزآمد می‌پردازد(کومار[3]، 1989، ص 93). اشاعه اطلاعات مستلزم آگاهی نسبت به علایق و نیازهای استفاده‌کنندگان و روزآمد نگه داشتن دانش آنان یا توزیع به‌موقع اطلاعات مرتبط و مناسب به‌منظور برآورده ساختن نیازهای متخصصان است (ترنچ[4]، 1997، ص285 ).

2-10-2-4-1- امانت

این کلمه در اصطلاح برای توصیف مجموعه‌ای از فعالیت‌های کتابخانه‌ای شامل کلیه خدماتی است که از طریق آن کتاب ها، مجلات و دیگر منابع کتابخانه‌ای به طور مستقیم در دسترس درخواست‌کنندگان قرار می‌گیرد (مزینانی، 1381، ص 294). بنابراین، می‌توان گفت نظارت بر ورود و خروج منابع از کتابخانه‌ها و در دسترس قراردادن آن ها، اصلی‌ترین عملکرد خدمت امانت است. تقریباً همه کتابخانه‌ها، به جز آن هایی که دارای مجموعه‌هایی نفیس و کمیاب هستند، منابع خود را برای خروج از کتابخانه به امانت می‌دهند. گاه، اصطلاح «امانت» برای استفاده از منابع در محل کتابخانه نیز به کار می‌رود (بریج[5]، 1992).

2-10-2-4-2- خدمات مرجع

خدمات مرجع، از دهه هفتاد سده نوزدهم میلادی در کتابخانه‌های آمریکا رایج شد. تعاریف مختلف وگوناگونی برای این نوع خدمات ارائه شده است. مک کلور [6] (2001) خدمت مرجع را، خدمت ویژه‌ای به خوانندگان می‌داند تا او را در یافتن موادی که جوابگوی نیازهای آنی اوست، یاری کند. محتوای این جمله ساده بر دو نکته بنیادی در دنیای متغیر کنونی تأکید دارد: الف. سرعت ، ب. نامحدود بودن منابع.

این خدمات یکی از خدماتی است که در بخش اشاعه اطلاعات انجام می‌شود. در این خدمات فرد مراجعه کننده از راهنمایی ها و مشاوره‌های کتابدار مرجع برخوردار گردیده و به اطلاعات مورد نظر دسترسی می‌یابد. در این زمینه بخشی به نام بخش مرجع در کتابخانه ایجاد می‌شود (مزینانی، 1384، ص 12). این بخش شامل پاسخگویی و یاری دادن به مراجعه کنندگان در بازیابی منابع و استفاده از اطلاعات موجود در آن ها ، راهنمایی پژوهشگران در انتخاب شیوه درست مناسب جستجو در راستای هدف‌های پژوهش و همچنین ارائه خدمات ارجاعی به معنای شناسایی و معرفی مراکز دیگر در جهت تکمیل اطلاعات مراجعه کننده می‌باشد.

با پیشرفت فناوری و افزایش آگاهی ها، کتابداران مرجع به توانایی‌های نوینی چون آشنایی با رایانه و شبکه‌های اطلاعات علمی مجهز شده‌اند. ارتباطات رایانه‌ای، علاوه بر اینکه خدمات کتابخانه ای را جهان شمول می‌کند، سطح انتظارهای مراجعان را از نظر سرعت و پسند بیشتر اطلاعات، افزایش می‌دهد. این انتظارها برآورده نمی‌شود، مگر اینکه بتوان از امکانات محدود درون کتابخانه‌ای فراتر رفت و از سیستم‌های پیشرفته رایانه‌ای در خدمات مرجع الکترونیکی بهره گرفت. طراحی و استفاده از صفحات وب، بستر جدیدی است که با بکارگیری امکانات نرم‌افزاری نوین در آن، می‌توان خدمات مرجع الکترونیکی را به نحو بهتری ارائه داد (سبزی پور و فدایی، 1387).

کتابداران مرجع خدمات خود را برای اشخاص خارج از فضای کتابخانه گسترش دادند و علاوه بر ارسال مدارک مورد نیازشان روش هایی ابداع کردند که پرسش‌های آنان را دریافت و پاسخ مناسب را برای آنان ارسال می‌کردند. این عوامل از ازدحام و طولانی شدن صفوف مراجعین نیز کاسته بود و کتابداران با صرف زمان بیشتری می‌توانستند به ارائه اینگونه خدمات بپردازند. با این وجود تحقیقات نشان داده است کتابداران در ابتدا به خدمات مرجع رو در رو (حضوری) پرداخته و سپس به طور مساوی تلفن و اینترنت را انتخاب می‌کنند (داریس[7]، 2002).

به تدریج با پیشرفت هایی که حاصل گسترش فناوری‌های رایانه، اطلاعات، ارتباطات، شبکه، و وسائل ذخیره سازی الکترونیکی می‌باشد کتابداران مرجع از پست الکترونیکی ، گفتگو ، ویدئوکنفرانس، پیام فوری و دیگر فناوری‌های به وجود آمده برای ارائه خدمات مرجع استفاده می‌کنند.

2-10-2-4-3- خدمات اطلاع رسانی

با ورود رایانه و ایجاد پایگاه‌های اطلاعاتی مختلف در سطح کتابخانه، خدمات جدیدی به نام اطلاع رسانی در کتابخانه ها ارائه می‌شود. در این نوع خدمات، بخشی از خدمات مرجع و مشاوره ها به صورت رایانه ای و با سرعت بالا صورت می‌گیرد. با توجه به این که در حال حاضر تعداد زیادی از منابع مرجع چاپی به صورت رسانه‌های الکترونیکی در دسترس است، به تدریج خدمات مرجع به خدمات اطلاع سانی تغییر می‌یابد.  (مزینانی، 1384).

2-10-2-5- مدیریت کتابخانه

یکی دیگر از کارهایی که در کتابخانه صورت می‌گیرد، مدیریت مجموعه و نیروی انسانی است که در فضا و مکانی به نام کتابخانه گرد آمده است. در مدیریت کتابخانه همانند دیگر مدیریت‌های سازمانی و اجتماعی عوامل زیر دخالت دارند:

  • تخصیص موضوعی، بدین معنا که مدیر کتابخانه نیازمند آشنایی با کتابخانه، کتابداری و تجارب کافی است. بنابراین داشتن مدارج و تحصیلات دانشگاهی در زمینه کتابداری و اطلاع رسانی یکی از شرایط اصلی چنین کاری است.
  • آشنایی با علم مدیریت، بدین معنا که مدیر کتابخانه نیازمند آشنایی با علم مدیریت و روش‌های مدیریت کلاسیک و مدرن است. فردی که با اصول و روش‌های علم مدیریت آشنا باشد می‌تواند با تلفیق آن ها با تخصص و دانش موضوعی به صورتی کارآمد کتابخانه را مدیریت کند.
  • استعداد ذاتی و هنر مدیریت، علاوه بر دو عامل مذکور، ویژگی‌های فردی و استعدادهای ذاتی و به عبارت دیگر داشتن هنر مدیریت یکی دیگر از عوامل مدیریت موفق در هر سازمانی از جمله کتابخانه است (مزینانی، 1384).

[1] ALA (American Library Association)

[2] Green Hulk

[3] Kumar

[4] Trench

[5] Bridge

[6] Mc clure

[7] Darries