تحقیق با موضوع سرمایه اجتماعی، سرمایه ارتباطی، عناصر شناختی، قابلیت اعتماد

آن را در قالب شکل زیر نشان میدهند.
نمودار(۲-۲) سطوح سهگانه سرمایه اجتماعی
۶-۲-۲- اشکال سرمایه اجتماعی
در نگاه نخست، سرمایهاجتماعی را به دو بخش ساختاری(نهادی/ عینی) و شناختی(ارتباطی/ ذهنی) تقسیم میکنند:
«کریشنا»۴۵ بر مبنای ساختارمندی۴۶ سازه سرمایه اجتماعی از دو نوع سرمایه اجتماعی تحت عنوان، سرمایه اجتماعی نهادی۴۷ و سرمایه اجتماعی ارتباطی۴۸ نام می برد:
۱.سرمایه اجتماعی نهادی، ساختارمند است و قواعد و رویههای موجود در رفتار افراد را هدایت میکند.
۲.سرمایه اجتماعی ارتباطی با پیوندهای بین افراد با منزلت های اجتماعی یا قدرت متفاوت، مانند پیوند بین نخبه سیاسی و عامه مردم و یا بین افراد با طبقات اجتماعی متفاوت شناخته میشود. (غفاری، ۱۳۹۰، ص۴۱)
کریشنا این دو شکل سرمایه را به صورت جدول زیر ترسیم نموده است:
جدول(۳-۲)سرمایه نهادی و سرمایه ارتباطی
سرمایه ارتباطی
سرمایه نهادی
نوع سرمایه
روابط
مبادلات
پایه کنش جمعی
اعتقادات
ارزش ها
ایدئولوژی ها
نقش ها
قواعد و رویه ها
ضمانت ها
منبع انگیزش(حرکت)
رفتار مناسب
رفتار حداکثری
ماهیت انگیزش(حرکت)
خانواده، قومیت، مذهب
بازارها، چارچوب قانونی
موارد
چگونگی رابطه بین سرمایه ارتباطی و سرمایه نهادی را کریشنا در قالب جدول متقاطع زیر طراحی نموده است:
جدول(۴-۲)رابطه بین سرمایه نهادی و سرمایه ارتباطی
سرمایه ارتباطی
نوع سرمایه
ضعیف
قوی
سازمانهای قوی
وظیفه: مشروعیت، تشدید
سرمایه اجتماعی بالا
وظیفه: بسط فضای فعالیت ها
قوی
سرمایه نهادی
نابهنجار: ذره گرایانه یا ضد اخلاق
وظیفه:کمک به توسعه ساختارها و هنجارها
انجمن های سنتی
وظیفه: ارائه قواعد، رویه ها و فنون
ضعیف
منبع: (کریشنا، ۲۰۰۰)
توضیح بیشتر این دو نوع سرمایه:
الف-سرمایه اجتماعی ساختاری (پیوندهای عینی)
نخستین عنصر، سرمایه اجتماعی ساختاری نام دارد که عناصر عینی و ساختارهای اجتماعی قابل مشاهده مانند شبکهها، انجمنها، نهادها، قوانین و رویّههایی را که در انواع انجمنهای فرهنگی، هنری، ورزشی، انجمنهای خانه و مدرسه، انجمنهای محلی و سایر نمونهها از این نوع انجمنها وجود دارد، شامل می شود. (فیروزآبادی، ۱۳۸۹، ص۱۵۲) سرمایه اجتماعی ساختاری بسیار ابژکتیو۴۹ و به صورت بیرونی و قابل مشاهده بنا میشود و از طریق نقشهای معین، شبکههای اجتماعی و دیگر ساختارهای اجتماعی که به وسیله قوانین، فرآیندها و سوابق پشتیبانی میشود، به وجود میآید. (خاکپور و پیری، ۱۳۸۴، ص۲۳)
ب-سرمایه اجتماعی شناختی-ذهنی (پیوندهای ذهنی)
دومین نوع، سرمایه اجتماعی شناختی ذهنی نام دارد و شامل عناصر غیر ملموس و ذهنی مانند طرز تلقی ها و هنجارهای رفتاری، ارزشهای مشترک، اعتماد و هنجارهای معامله متقابل و… میشود. «آفوف»۵۰(۲۰۰۰) اگر چه این دو نوع مؤلفه سرمایه اجتماعی را دارای نقش متقابل و تقویت کننده هم میداند، اما گاهی مواقع، وجود عناصر شناختی – ذهنی بیشتر در بعد مشارکتهای غیر رسمی ظهور و بروز دارند و گاهی نیز بدون چنین پیش زمینهای سازمانهای رسمی، توسط بخش دولتی ایجاد میشوند؛ در حالی که، عناصر شناختی – ذهنی لازم برای حضور و مشارکت وسیع مردمی وجود ندارد.(فیروزآبادی، ۱۳۸۹، ص۱۵۲)
این نوع سرمایه به هنجارها و ارزشهای مشترک و… میپردازد ، بنابراین بسیار سوبژکتیو۵۱ و مفهومی و غیر قابل لمس است. (خاکپور و پیری، ۱۳۸۴، ص۲۳ )
تفکیک بین دو نوع سرمایه اجتماعی ساختاری و شناختی را میتوان در قالب دو جدول زیر مطرح نمود:
جدول(۵-۲) سرمایه اجتماعی ساختاری و سرمایه اجتماعی شناختی
شناختی/ گرایشی
ساختاری/ سازمانی
موارد
ارزشها، گرایشها و باورهایی که رفتار عمومی کنشگران را هدایت میکند
نقشهایی که مردم در شبکهها و دیگر روابط بینشخصی برای خودتعریفمیکنندو نیز قواعد و رویههاییکه راهنمایافراد هستند
منابع / نمودها
فرهنگ مدنی
سازماناجتماعی (شبکههای غیر رسمی و سازمانهای رسمی)
حوزه
همبستگی، اعتماد و پنداشت نسبت به دیگران
پیوندهای افقی، عمودی کنش جمعی
عوامل پویا
منبع : غفاری، ۱۳۹۰، ص۴۴
جدول(۶-۲)سرمایه اجتماعی و رابطه عناصر آن
اعتماد، تبادل و احساسات مثبت
پیوندهای میان افراد
زیاد
کم
زیاد
وجود سرمایه اجتماعی تعامل را تسهیل میکند (افزایش سرمایه اجتماعی)
اعتماد وجود دارد اما انجام تعامل با مشکل مواجه است
کم
انجام تعامل نیازمند طرف سوم و ضمان اجراهای رسمی است(کاهش سرمایه اجتماعی)
موردی نادر
منبع: ایمانی جاجرمی، ۱۳۸۹، ص۷۱
بر مبنای شعاع و گستره روابط و نیز با عنایت به دو شکل سرمایه اجتماعی درونگروهی و برونگروهی «جاناتان ترنر»۵۲ (۲۰۰۰) از سرمایه اجتماعی عامگرایانه، خاصگرایانه و سرمایه اجتماعی عاطفی و سرمایه اجتماعی مبتنی بر دانایی بحث میکند. البته عمده تأکید را بر دو شکل اول، یعنی، سرمایه اجتماعی عامگرایانه و خاصگرایانه میگذارد.
شعاع و گستره سرمایه اجتماعی عامگرایانه، فراتر از اجتماعات خودی و محلی میرود و مبتنی بر درک اثباتی و قواعد منطقی کنش در مقیاسهای خرد، میانی و کلان است.
سرمایه اجتماعی خاصگرایانه، در شعاع اجتماعات محلی و تشکلها و گروههای خودی مطرح میشود و مبتنی بر قواعد و هنجارهای خودی و سنتی است که در قالب نهادهای اصلی جامعه چون خویشاوندی، دین، اقتصاد، سیاست و قانون در مقیاسهای خرد، میانی و کلان قابل شناسایی است.
توجه به پیوندها و روابط عمودی و افقی اجتماعی، موجب طرح مفهوم سرمایه اجتماعی سلسله مراتبی شده است. تحلیلگران اجتماعی بر این باورند که پیوندهای بینشخصی و بینگروهی افقی در قیاس با پیوندهای عمودی، از سودمندی و کارایی بیشتری برخوردار هستند. سرمایه اجتماعی افقی دلالت بر اشکال بدهبستان برابرخواهانه دارد. روابط عمودی در شکل نابرابر و قطبی آن، تولید وابستگی و بیاعتمادی میکند.
به منظور استفاده تحلیلی و تجربی بهتر از سرمایه اجتماعی و نیز درک این سازه به لحاظ سطوح و عمق متفاونی که اختیار میکند، «کارول»۵۳ (۲۰۰۱) از شش نوع سرمایه اجتماعی نام میبرد که این انواع در نظر برخی از پژوهشگران سرمایه اجتماعی در حکم مؤلفههای این سرمایه نیز، شمرده شدهاند.
۱- اتصالات خانوادگی و خویشاوندی که مربوط به خانواده هستهای تا خانواده گسترده و کلان میشود و مبتنی بر پیوندهای شدید خونی و یا قومیتی هستند.
۲- شبکههای اجتماعی یا زندگی انجمنی؛ این شبکهها، گروهها و سازمانهایی که دارای تعلقات فردی مختلف و یا از خانوادهها و گروههای خویشاوندی مختلف هستند را به دلیل فعالیتهای مشترک معطوف به اهداف اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی، به یکدیگذ پیوند میدهد.
۳- پیوندهای بینبخشی؛ این پیوندها در قالب عبارت شبکه شبکهها نیز بیان شده است که به واسطه آن بخشهای مختلف به دلیل حل مشکلات مشترک و پیچیدهای که با آن مواجه هستند، آنها را به وجود میآورند و از طریق آنها منابع و دانش مختلف و متفاوتی را که در اختیار دارند، با یکدیگر ترکیب میکنند. پیوندهای بینبخشی، روابط حمایتی را در بین کنشگران به وجود میآورند.
۴- سرمایه اجتماعی – سیاسی؛ این سرمایه بیانگر روابط بین جامعه مدنی و دولت است. سرمایه سیاسی مربوط به تنظیمات نهادی غیر رسمی میشود که در شکل منفی آن ممکن است موجب قوم و خویشگرایی، رانتجویی و مطرودیت شود و در شکل مثبت آن موجب نمایندگی موثر، پاسخگویی و مشارکت میشود.
۵- چارچوب نهادی و عملی؛ این نوع سرمایه شامل مجموعهای از قواعد و هنجارهای رسمی (قوانین، آییننامهها، خطمشیها) میشود که حیات عمومی را در یک جامعه (سرمایه اجتماعی در سطح کلان) تنظیم میکنند.
۶- هنجارها و ارزشهای اجتماعی؛ هنجارها و ارزشها شامل؛ باورهای فرهنگی مشترک در بین اعضای یک گروه اجتماعی و یا یک ملت میشوند که جهتگیری و عمل افراد جامعه را شکل میدهند. ( غفاری، ۱۳۹۰، صص۴۷-۴۵)
درتقسیم بندی دیگری کلمن سرمایه اجتماعی را در سه حوزه مورد بررسی قرار میدهد:
جیمز کلمن سه شکل برای سرمایه اجتماعی قائل است:
۱.تکالیف و انتظارات:اگر الف کاری برای ب انجام دهد و به ب اعتماد داشته باشد که در آینده جبران خواهد کرد، توقع و انتظاری در الف و تکلیفی برای ب بوجود می‌آید که کلمن این تکلیف را به عنوان برگه اعتباری می‌داند که‌ در تصرف الف است و عملی ساختن آن برعهده ب می‌باشد.حال اگر الف در مناسباتش تعداد زیادی از این برگه‌های‌ اعتباری را داشته باشد این برگه‌ها برای الف کاملاً مشابه سرمایه مالی عمل می‌کنند که در صورت لزوم میتواند به‌ آنها متوسل شود. این شکل از سرمایه اجتماعی به قابلیت اعتماد به محیط اجتماعی کاملاً بستگی دارد.
۲.مجاری اطلاعاتی: شکل مهمی از سرمایه اجتماعی توان دستیابی به اطلاعات است. اهمیت اطلاعات از این نظر است که مبنایی برای عمل فراهم می‌کند. اخذ اطلاعات هزینه‌بر است. یک وسیله که می‌توان با آن به اطلاعات‌ دست یافت، استفاده از روابط اجتماعی است.
۳.هنجارها و احکام بازدارنده موثر: هنگامی که هنجاری وجود دارد و موثر هم است، تشکیل شکلی از سرمایه‌ اجتماعی را می‌دهد. این شکل از سرمایه اجتماعی برخلاف دو شکل دیگر تنها بعضی اعمال را تسهیل نمی‌کند، بلکه بر برخی اعمال دیگر نیز قید می‌زند. (حسنوی و پزشکان، ۱۳۸۶، ص۴۱)
و در نهایت «مایکل وولکاک» ۵۴سرمایه اجتماعی را سه نوع میداند:
الف-سرمایه اجتماعی الزامآور۵۵ (درونگروهی): که مشخص کننده پیوندها میان مردم متشابه در موقعیتهای مشابه است، مانند خانواده اولیه، دوستان نزدیک و همسایگان. در این شکل از سرمایه، شاهد روابط افقی در بین افراد برابر که دارای تحرک کمی هستند بوده و اعتماد در این نوع سرمایه، بسیار قوی و فربه است.
ب-سرمایه اجتماعی پیوند دهنده۵۶ (بینگروهی): که دربرگیرنده پیوندهای دورتر از افراد متمایل به هم است، مانند دوستان دور و همسایگان. در این شکل از سرمایه، شاهد روابط عمودی بین اجتماعات بوده و گروههای مختلف افراد در درون و بین گروهها و اجتماعات تحرک بیشتری دارند. اعتماد در این نوع سرمایهها معمولاً ضعیف و لاغر است.
ج-سرمایه اجتماعی مربوطکننده۵۷(ارتباطی): که مردم نامتشابه را در موقعیتهای نامتشابه در دسترس هم قرار میدهد، مانند کسانی که کاملاً خارج از اجتماع قرار گرفتهاند، بنابراین اعضاء را قادر میسازد که محدوده وسیعتری از منابع را نسبت به داخل اجتماع در اختیار داشته باشند. (خراسانی، اصغرپور ماسوله، ۱۳۸۴، ص۱۹۹)
۷-۲-۲- اجزای سرمایه اجتماعی
به دلیل ترکیبی و چند بعدی بودن سرمایه اجتماعی، توجه به عناصر و اجزای تشکیل دهنده آن در درک این مفهوم بسیار مفید مینمایاند. سرمایه اجتماعی دارای ابعاد مختلف فرهنگی، اجتماعی،

دیدگاهتان را بنویسید