تعاریف عزت نفساز دیدگاه روانشناسان وجامعه شناسان

– تعاریف عزت نفس:

عزت نفس دارای تعاریف متعددی است، به بعضی از مهم ترین آن‌ها پرداخته می شود.

منظور از عزت نفس، احساس و تصوری است که فرد به مرور زمان نسبت به خویشتن در ذهنمی پروراند. به عبارت ساده تر، عزت نفس یعنی ارزیابی فرد از خودش، حال این برداشت و ارزیابی می تواند مثبت و خوشایند باشد، یا منفی و ناخوشایند. (شجری، 1392)

عزت نفس1 درکی است که فرد از خود دارد، اما این درک با قضاوت‌های ارزشی همراه است و دربرگیرنده میزانی از حرمت خویش و خویشتن پذیری است.(همان منبع) بنابراین حس ذهنی و دیرپائی از میزان پذیرش خود به شمار می رود. عزت نفس از عوامل درونی و بیرونی متأثر است. عوامل درونی، عواملی هستند که از درون نشأت می‌گیرد یا خود شخص آن را ایجاد می کند. مانند: نظرها، باورها و اعمال یا رفتار. عوامل بیرونی همان عوامل محیطی هستند. پیام‌هایی که کلامی و غیر کلامی انتقال پیدا می‌کنند و تجربه‌هایی که بانی و موجب آن والدین، آموزگاران، اشخاص مهم در زندگی، سازمان دهندگان و فرهنگ هستند(براندن[1]، 1386)

افراد با عزت نفس بالا، برون گرا، سازگار، با وجدان، دارای ثبات عاطفی و آماده تجربه کردن هستند و تمایل دارند ویژگی‌های اجتماعی مطلوبی را به خود نسبت دهند. افرادی با عزت نفس پائین، اعتماد به نفس برای درگیر شدن در انواع رفتارهای اجتماعی را ندارند و بنابراین درون گراتر هستند. (شجری،1392). در مجموع عزت نفس رابطه قوی با سازه‌های انگیزشی مثل خوش بینی، سلطه و رقابت دارد، یعنی احساس کردن خود به عنوان یک عامل شایسته و دارای توانمندی موفقیت.

استفاده از منابع انسانی با عزت نفس بالا به معنی بهره وری بالاتر برای کارفرمایان است. برای کارمندان، عزت نفس بالا افراد را سریع تر به ارتقاء و توسعه شغلی در شرکت‌ها یا هنگام تقاضا دادن برای مشاغل بهتر در سازمان‌های دیگر، می رساند. عزت نفس منابع انسانی، یکی از مؤلفه‌های مهم جنبه روان شناختی به ویژه پیرامون مؤلفه‌های نگرشی می باشد. (همان منبع).

عزت نفس میزان پذیرش خود که از عواملی از قبیل نظرها، باورها، اعمال و رفتار، عوامل محیطی و غیره متأثر می باشد که در این راستا افراد دارای عزت نفس بالا سازگار، با وجدان و دارای ویژگی‌های مطلوب اجتماعی می باشند. لیکن افراد با عزت نفس پائین درون گرا و از ویژگی‌های مطلوب اجتماعی برخوردار نمی باشند.

2-2-تعاریف عزت نفساز دیدگاه روانشناسان وجامعه شناسان:

روانشناسان ونیز جامعه شناسان تعاریف عملیاتی و به اصطلاح کاربردی زیادی را مطرح نموده اند که به برخی از آنها در ذیل اشاره می شود.

1ـ عزت نفس تصورات، نگرش‌ها، ارزیابی‌هایی که شخص به طور مدام درباره خود انجام می دهد، قضاوت شخصی و خودارزشمندی که شخص درباره خودش دارد. ( کوپر اسمیت، 1967 )

2-عزت نفس قضاوتی است فردی از شایستگی که ویژه عام شخصیتی است نه یک نگرش لحظه ای یا اختصاصی برای موقعیت‌های خاص(پروین، جان،1392)

3-احساس خود ارزشمندی مبتنی بر ارزیابی خویشتنو احساس کارآمدی مبتنی بر مشاهده آثار کارهای فرد. این تعریف پرکاربردترین تعریف در مورد عزت نفس است.(رونبرگ، 1965)

4- عزت نفس یعنی احساس ارزشمند بودن که از طریق مجموعه افکار،عواطف، احساس‌ها و تجربه‌ها بدست  می آید به نحوی که فرد خود را توانمند، باکیفیت و موفق می داند.(بازگیر، 1388)

مطلب مشابه :  دانلود پایان نامه - بررسی تاثیر کفایت حاکمیت شرکتی بر عملکرد شرکت‌های پذیرفته شده در بورس

عزت نفس به برآورد کلی شخصیتی از کفایت‌ها یا ارزش‌هایش مربوط می شود،عزت نفس در حقیقت اجزای برآورده شده از خودپنداره فرد است.خودپندراه نیز عبارت است از یک ارزیابی عام که بسیاری از ارزیابی‌های ویژه فردی در خصوص کفایت‌ها و ارزش‌هایش را ارئه می کند، کفایت‌ها و ارزش‌هایی که هرشخص می تواند به عنوان کودک، نوجوان و یا در هر موقعیت سنی و در هر شغل و موقعیتی در ذهن خود به همراه داشته باشد.به تعبیری دیگر قضاوتی است که افراد صرفنظر از اوضاع و احوال نسبت به خود دارند،و مبین درجه اطمینان یک فرد به ظرفیت موفقیت و به ارزش اجتماعی و شخصی خویشتن است که شامل ابعاد،حیطه‌هاو یامؤلفه‌های کلی یا عمومی، خانودگی، اجتماعی و تحصیلی می باشد و هریک از این مؤلفه‌ها و یا ظرفیت‌ها بر اساس پرسشنامه کوپر اسمیت احصاء شده و خود این مؤلفه‌ها شامل مفاهیمی است که در ذیل هریک، آورده شده است

 

 

 

 

 

 

مدل مفهومی عزت نفس کوپر اسمیت

 

 

الف- عزت نفس کلی:

ارزیابی و قضاوت فرد نسبت به کلیه ارزش‌های خود اطلاق می شود، که این جنبه از عزت نفس، سایر جنبه‌های فوق را در خود دارد و در واقع به ابعاد مختلف عزت نفس نوعی وحدت و یکپارچگی می بخشد. اگر فرد برای حیطه‌هایی که احساس خوبی در مورد آن‌ها دارد ارزش قائل شود، عزت نفس کلی اش مثبت خواهد بود و اگر آن حیطه‌ها بی ارزش شود، منجر به احساس منفی در مورد خود خواهد شد. (اسلامی نسب، 1374) خصوصیاتی که در این بعد از عزت نفس برای افراد مد نظر       می باشد عبارتند از:

– تشویش خاطر ندارند.

– بدون داشتن مشکل زیاد، تصمیم می گیرند.

– جسارت گفتن حرف و سخن خود را دارند.

– به خودشان اطمینان دارند.

– به تنهایی توان انجام دادن کار خودشان را دارند و گلیمشان را از آب بیرون می کشند.

– از زندگی شان تقریباً راضی هستند.

– خودشان را خوب درک می کنند.

– ثبات در تصمیم گیری و پایبندی به آن تصمیم را دارند.

– نمی توانند خیلی چیزها را تغییر دهند.

– به سرعت نمی توانند به شرایط تازه، عادت و وفق گیرند.

– به راحتی تسلیم دیگران نمی شوند.

– نمی توانند خود را آن طور که هستند نشان و بروز دهند.

– در زندگی شان هیچ چیز قرو قاطی نیست و همه چیز جای خود را دارد.

– نسبت به خود مثبت اندیش هستند.

– از لحاظ تیب ظاهری خود را خوش استیل تر از دیگران می دانند.

– از موجودیت خود رضایت دارند.

– مورد اعتماد اطرافیان هستند.

– غالباً اهل خیالبافی نیستند، واقع بین هستند.

– خرسند از سن و سال خویش هستند.

– همیشه می دانند چه کار باید بکنند و نیازی به تذکر دیگران ندارند.

– از کارهایی که انجام می دهند رضایت خاطر دارند.

– نسبت به جنسیت خود رضایت دارند.

– انسان های از خود متشکر هستند.

– نسبت به مسائل اطراف خود آگاه بوده و به آنها اهمیت می دهند.

– در انجام وظایف محوله اغلب موفق هستند.

– با سرزنش های اطرافیان سرخورده نمی شوند.(سایت پرسمان دانش جوان www.porseman. org)

مطلب مشابه :  فروش فایل پایان نامه : سنجش رابطه میان مدیریت ارتباط با مشتری و ابعاد آن بر توسعه توان رقابتی

ب-عزت نفس خانوادگی:

خانواده مهم ترین و اساسی ترین محیط در شکل گیری و بنای شخصیت فرد تلقی می گردد. این که فرد تا چه اندازه در محیط خانواده پذیرفته می شود، احساسات وی تا چه حد مورد احترام است و رابط متقابل او با والدین، خواهران و برادرانش چگونه است، همه و همه در ایجاد عزت نفس فرد سهیم بوده و نقش اساسی خواهد داشت اگر فرد در خانواده مورد علاقه و محبت افراد دیگر باشد، احساس امنیت می کند و می توان گفت عزت نفس او مثبت است. (اسلامی نسب، 1373، ص 188) برخی شرایط محیطی و خصوصیات افراد از بعد عزت نفس خانوادگی عبارت است از:

– پدر و مادرهایی دارند که به احساسات بچه توجه دارند.

– پدرو مادرهایشان آنها را درک می کنند.

– قادر به گذراندن اوقات خوش با والدین هستند.

– به ندرت اتفاق می افتدکه در منزل رنجیده خاطر شوند.(خانه برایشان محیط امن محسوب می شود)

– والدینشان انتظارات بیجا از آنها ندارند.

– در خانه احساس امنیت و آرامش دارند.

– از پدر و مادر و رفتارشان نسبت به خود رضایت دارند.

– در منزل مورد توجه و محبت والدین و افراد خانواده قرار می گیرند. (سایت پرسمان دانش جوان  www.porseman. org)

ج- عزت نفس اجتماعی:

عبارت است از احساسی که یک شخص در مورد خودش بعنوان یک دوست برای دیگران دارد. افراد می دانند که در صورت دستیابی به موفقیت، اجتماع امتیازاتی برای آنها قائل می‌شود که به طور معناداری بر زندگی آنها تأثیر می‌گذارد(اسلامی نسب، 1373، 189). برخی خصوصیات افراد از بعد عزت نفس اجتماعی عبارتند از:

– افرادی هستند که همه دوست دارند با آنها مصاحبت کنند.

– در میان همسالان از ارج و قرب بالایی برخوردارند.

– قدرت تأثیرگذاری بر دیگران را دارند.

– افراد عامه پسندی هستند.(مورد اقبال عمومی قرار دارند)

– با دوستان بزرگتر از خود راحت نیستند.

– در روابط با دیگران راحت و بدون تنش هستند.

– از روابط با دیگران دچار دردسر نمی شوند.

د- عزت نفس تحصیلی:

به ارزیابی و قضاوت فرد نسبت به ارزشمندی تحصیلی خود مربوط می شود. اگر فرد خود را با معیارهای مطلوب تحصیلی منطبق بداند و استانداردهای پیشرفت تحصیلی خود را برآورده سازد (طبیعتاً استانداردها به وسیله خانواده، معلمان و دوستان شکل گرفته است) دارای عزت نفس تحصیلی مثبت خواهد بود. یعنی اگر ملاک یا معیار پیشرفت تحصیلی برای او قبول شدن در یک ترم تحصیلی باشد و وی بتواند به چنین معیار تحصیلی دست یابد، دارای عزت نفس تحصیلی مثبت است. (بیابانگرد، 1380، ص328) اما برخی خصایص افراد از بعد عزت نفس تحصیلی:

– مفتخر از درس خواندن و نتایج خود هستند.

– در کارها و انجام وظایف خود حد نهایت را مد نظر قرار می دهند.

– در کلاس درس مشتاق درس پس دادن هستند.

– در کلاس نمی توانند ساکت باشند.

– در کلاس درس احساس نشاط دارند.

– در کلاس درس همیشه رو به آینده هستند.

– در کلاس درس همیشه موفق هستند و نمراتشان بر وفق مراد است.

– معلمان آنها از وضعیت تحصیلی ایشان رضایت دارند و این را همیشه بروز می دهند.

[1]– Brondn