حاکمیت شرکتی

در ایران، گرچه در قانون تجارت و به ویژه در لایحه اصلاحی اسفند ماه 1347 موارد مربوط به نحوه تاسیس و اداره شرکت ها تا حدودی مطرح شده بود، ولی موضوع حاکمیت شرکتی با معنی الان اون، در چند پارسال مطرح شده (حساس تنها، 1385). ساختار مالکیت شرکت سهامی عام در وضعیت الان ایران تا حد زیادی بر موقعیت توان داخلی[1] برابری داره. شرکت های دولتی بزرگی که در سال های گذشته سهام اونا (بیشتر از راه بورس) به مردم واگذار شده، کماکان مستقیم یا غیرمستقیم در کنترل دولت قراردارد. پس میشه گفت که نظریه نمایندگی در شرکت های سهامی عام ایران کم رنگه. از طرف دیگه سیاست های کلی نظام جمهوری اسلامی ایران بر عنصر «عدالت» تاکید داشته. توجه به عدالت اساسی در قوانین و مقررات و سیاست ها، در بین نگاه های جور واجور به نظام حاکمیت شرکتی بر تئوری ذینفع بیشتر منطبقه. پس  با توجه به خلاءهای قانونی موجود در کشورهای در حال پیشرفت مثل ایران، تهیه یک مجموعه مقررات منظم در مورد راهبری شرکتی لازم به نظر می رسد (بدری، 1387). موضوع حاکمیت شرکتی ابتدا ده 80 و در مصاحبه های مسئولان وقت سازمان بورس اوراق بهادار و در مرکز تحقیق های مجلس شورای اسلامی  مطرح و بررسی و بعد در وزارت امور اقتصادی و دارایی کمیته ای با عنوان حاکمیت شرکتی تشکیل شد. اولین  بار در کنفرانس ملی «بازار سرمایه، موتور باعث پیشرفت اقتصادی ایران» که به وسیله دانشگاه علامه طباطبایی در آذرماه 1383 در مرکز همایش های رازی برگزار شده بود، در مقاله «حاکمیت شرکتی و نقش اون در پیشرفت بازار سرمایه» ارائه گردید. به دنبال اون، در آخرای سال 1383 مرکز تحقیق ها و پیشرفت بازار سرمایه سازمان بورس اوراق بهادار دست به پخش ویرایش اول آیین نامه حاکمیت شرکتی زد. این آیین نامه با توجه به ساختار مالکیت و وضعیت بازار سرمایه و با نگاه به قانون تجارت حاضر تنظیم شده و با سیستم درون سازمانی (رابطه ای) حاکمیت شرکتی سازگاره. هدف اصلی آیین نامه حاکمیت شرکت ها، «شفاف سازی و پاسخگویی» در بازار سرمایه هست، ولی اگر در کشوری به موضوع پاسخگویی و شفافیت توجهی نشه و یا از پایه موضوع حکمرانی خوب مطرح نباشه آئین نامه حاکمیتی شرکت ها کارساز نخواهد بود (کرمی، 1391).

الان در ایران، سهامداران جزء، هیچ گونه ابزاری جهت نظارت بر مدیران و حتی آگاهی از مصوبات هیات مدیره و دسترسی به شکل های پولی کامل ندارن. در حالی که در آئین نامه شرکتی پیش بینی شده باید کلیه اخبار و آمار و اطلاعات پولی به موقع در اختیار همه سهامداران گذاشته شه و در هیات رئیسه مجمع و ضمنا در هیات مدیره شرکت هم از بین سهامداران جزء نماینده وجود داشته باشه تا احتمال تخلف کسر شه؛ مضافا بر اون که حاکمیت شرکتی به یه جور محدود کردن واسه سهامداران کلی و دسترسی سهامداران جزء به اطلاعات و اعمال کنترل مدیریت هست. امتیازات آئین نامه حاکمیتی شفاف سازی اطلاعات، رعایت برابر حقوق صاحبان سهام، ایجاد سیستم کنترل های داخلی و ارتقای رابطه حسابرسان جداگونه با شرکت هست (کرمی،1391).

 

2-2-13 چارچوب حاکمیت  شرکتی

سازوکارهای حاکمیت شرکتی رو میشه به دو گروه داخلی و بیرونی طبق جدول (2-3) طبقه بندی کرد. سازوکار داخلی حاکمیت شرکتی شامل؛ تمرکز مالکیت، هیات مدیره، روش جبران خدمات مدیران و ساختارهای سازمانی چندبخشیه. سازوکار بیرونی به بازار کنترل شرکتی اشاره داره که در ایران رایج نیس.

جدول (2-3) سازوکارهای حاکمیت شرکتی

سازوکار داخلی:

تمرکز مالکیت: مالکیت نسبی هر یک از سهامداران حقیقی یا حقوقی(سرمایه گذاران نهادی).

هیات مدیره: افرادی که مسئول حفظ منافع مالکان می باشن و این مسئولیت رو از راه کنترل تصمیمات راهبردی (هدفمند) مدیریت ارشد اجرا می کنن.

جبران خدمات مدیران: استفاده از سود، پاداش و باعث های بلندمدت به خاطر برابری و هم جهت نمودن منافع مالکان و مدیران.

ساختار چندبخشی: جابجایی بخش های کار و کاسبی به خاطر کنترل تصمیم های حاکمیت  مدیریتی.

سازوکار بیرونی:

بازار کنترل شرکتی: به دست گرفتن کنترل شرکت های با کارکرد ضعیف به خاطر بهبود امتیاز های رقابتی.

 

بانک جهانی هم چارچوبی رو واسه مطالعه حاکمیت شرکتی به توضیح نمودار (2-2) ارائه نمودهه. درون این چارچوب نیروهای داخلی و بیرونی هست که روبرو شدن اون با همدیگه بر رفتار و فعالیت شرکت های موجود اثر می ذاره. نیروهای داخلی روابط بین بازیگران اصلی شرکت رو تعریف می کنه و نیروهای بیرونی رفتار عوامل داخلی رو نظم می بخشد. در اقتصاد بازار این نیروها، نهادها و سیاست هاییه که از شفافیت، نظارت و انضباط بیشتر شرکت اطمینان می ده. نمونه های مشخصی از این نیروهای بیرونی شامل چارچوب قانونی سیاست های رقابت، حقوق سهامداران و نحوه اعمال اون، سیستم حسابداری و حسابرسی، سیستم ورشکستگی و بازار کنترل شرکتیه. ویژگی های نیروهای داخلی و بیرونی در کل روش های مختلفی رو واسه ایجاد دامنه ای از سیستم های حاکمیت شرکتی فراهم می کنه که انعکاسی از ساختارهای بازار، سیستم های قانونی، سنت ها، مقررات و ارزش های اجتماعی و فرهنگیه (آیین نامه نظام راهبری شرکتی، بورس اوراق بهادار تهران، 1386).

با توجه به عوامل موثر بر حاکمیت شرکتی، در نظام حاکمیت شرکتی بورس اوراق بهادار تهران تاکید اصلی باید بر متغیرهای تحت کنترل داخلی بگیره. در این بین هیات مدیره، نحوه نظم، پذیرش مسئولیت و اجرای اون خیلی دارای اهمیته. عموما تمرکز اصلی دستور العمل ها، رهنمودها و منشورهای حاکمیت شرکتی هم افزایش اثر و موثری هیات مدیره هست.

[1]. Insider dominated

حاکمیت  شرکتی

 

شرکت دستورالعمل حاکمیت  شرکتی خاصی رو تهیه نمودهه که با تعیین مجموعه ای از انتظارات به هیات مدیره و کمیته های اون در اجرای وظایف خود برابر با چیزای مهم لازم الاجرا، کمک می کنه (آیین نامه نظام راهبری شرکتی، بورس اوراق بهادار تهران، 1386).

متن کامل در سایت زیر :

ایان نامه بررسی اثر کفایت حاکمیت شرکتی