رابطه خودکارآمدی،اهمال کاری و اضطراب امتحان با پیشرفت تحصیلی

بررسی عوامل مؤثر بر پیشرفت تحصیلی

یکی از ملاک های کارایی نظام آموزشی پیشرفت و اُفت تحصیلی دانش آموزان می باشد ، و کشف و مطالعه متغیرهای تأثیر گذار بر این متغیرها ، به شناخت بهترو پیش بینی عوامل مؤثر در مدرسه می انجامد. بنابراین بررسی متغییرهایی که با پیشرفت تحصیلی در دروس مختلف رابطه دارد ، یکی از موضوعات اساسی پژوهش در نظام آموزش و پرورش است ( شریفیان ، 1381 )

مک کله لند[1] نخستین کسی بود که با همکارانش درباره ی ماهیت و اندازه گیری انگیزه ی پیشرفت مطالعه کرد. وی شرایط اجتماعی را در ایجاد انگیزه ی موفقیت دخیل می داند که برخی از آن ها عبارتند از:

آموزش در خانواده

مک کله لند مهم ترین آموزش را در خانواده، آموزشی می داند که صفاتی نظیر استقلال فردی، کنترل خویشتن، بلندپروازی های خاص و اعتمادبه نفس را در کودکی تقویت نماید. به نظر وی، درجه ی انگیزه ی موفقیت، یک بار برای همیشه در کودکی ثابت می شود و پس از آن دیگر تغییری نمی کند.

طبقه ی اجتماعی والدین

به نظر مک کله لند، طبقه ی اجتماعی، انگیزه ی موفقیت را تحت تأثیر قرار می دهد و این انگیزه در طبقه ی متوسط بیش تر از سایر طبقات است.

تحرک اجتماعی

در افراد و گروه هایی که گرایش به تحرک اجتماعی دارند، انگیزه ی موفقیت بیش تر دیده می شود.

ایدئولوژی

عامل دیگری که مک کله لند به آن توجه داشته، تأثیر تغییر ایدئولوژی بر انگیزه ی موفقیت است. وی این مسأله را در زمینه ی پیدایش مذهب جدید، ایدئولوژی مذهبی بازسازی شده، ناسیونالیسم و… مطرح می کند. (شریفیان  ،1381)

«باری سوگارمن» جامعه شناس بریتانیایی، برخی از جنبه های خرده فرهنگ های طبقه ی متوسط و کارگر را، مستقیماً به پیشرفت تحصیلی افتراقی ربط می دهد. وی در مورد وجود افتراق در نگرش و دیدگاه بین دو طبقه، تفسیری ارایه می دهد و بر آن است که به طور عمده، ماهیت مشاغل یدی و غیریدی است که موجب این تفاوت ها می شود. بسیاری از شغل های مربوط به طبقه ی متوسط، فرصتی برای پیشرفت مستمر در زمینه ی درآمد و مقام به همراه دارند. این امر، مشوق برنامه ریزی برای آینده می شود. به عنوان مثال:

صرف وقت، انرژی و پول برای کارآموزی، به منظور برخورداری از موقعیت های بالای شغلی، از آن جمله است. هم چنین، بسیاری از مشاغل مربوط به افراد یقه سفید، درآمد کافی برای سرمایه گذاری در آینده فراهم می کنند.

در مقایسه، مشاغل طبقه ی کارگر، نسبتاً با سرعت به حد نهایی درآمد می رسند. در این مشاغل، انتظار برای ترقی کم تر است و درآمد کافی برای سرمایه گذاری وجود ندارد. افزون بر این، امنیت شغلی در این گونه مشاغل کم است. کارگران ساده، در مقایسه با کارکنان یقه سفید، با احتمال بیش تری اخراج می شوند.

یکی از عواملی که ممکن است به عنوان شاخص طبقه ی اجتماعی به کار برده شود، میزان درآمد است؛ زیرا، این شاخص، رابطه ی نسبتاً نزدیکی با موقعیت اقتصادی خانواده دارد. به عبارت دیگر: نه تنها فقر اثر مستقیمی را بر کیفیت زندگی خانواده، سوء تغذیه، بیماری و… دارد؛ بلکه بر روابط خانوادگی و الگوهای فرزندپروری نیز اثر غیرمستقیم دارد . (احمدی،1374؛ ساعی،1377؛ شریفیان، 1381).

دومین عاملی که به عنوان شاخص طبقه ی اجتماعی به کار گرفته شده، سطح تحصیلات است. در بسیاری از تحقیقات، از سطح تحصیلات والدین برای نشان دادن طبقه ی اجتماعی استفاده شده است. در این خصوص، بایستی اشاره نمود که مطالعات مختلف در ایران نشان داده است که سواد پدر – به طور اخص- بهترین معیار تعیین کننده ی محیط فرهنگی و اجتماعی خانواده است و می تواند به طور مستقیم یا غیرمستقیم بر توانایی های ذهنی فرزندان اثر بگذارد.

سومین عاملی که به طور گسترده ای در تحقیقات اخیر به عنوان شاخص طبقه ی اجتماعی به کار رفته است، شغل والدین می باشد. اگر چه تعریف طبقه ی اجتماعی، به عنوان موقعیت شغلی یا به عنوان شاخصی از طبقه ی اجتماعی ممکن است مورد انتقاد قرار گیرد؛ ولی می توان گفت که این شاخص رابطه ی نزدیکی با درآمد و منزلت یا موقعیت اجتماعی دارد. به هرحال، پیوستگی شغل با درآمد و منزلت اجتماعی – به عنوان دو جنبه ی اصلی طبقه ی اجتماعی- این شاخص را، شاخص مناسب تری نسبت به سایر شاخص های طبقه ی اجتماعی درآورده است(احمدی، 1374؛ خیّر، 1376؛ ساعی، 1377).

در این میان، خانواده شرایطی را فراهم می آورد که بتواند در زندگی تحصیلی فرزندان نقش اساسی داشته باشد. تجارب خانوادگی، می تواند در عملکرد تحصیلی فرزندان مؤثر باشد و از این رو در زندگی بعدی او اثر به سزایی دارد. ازجمله ی این تجارب، می توان به :

از هم گسستگی خانواده، رفتار اقتدارگرایانه، سطح سواد و درآمد والدین اشاره نمود. والدینی که در مواجهه با فرزندان رفتاری خشن و غیردوستانه برمی گزینند؛ غالباً به سرزنش و اهانت و تنبیه فرزندان خود تمایل دارند و والدینی که از فرزندان خود مسؤولیت نمی خواهند معمولاً نظم و قاعده ی خاصی را در تربیت فرزندان خود دنبال نمی کنند.

مادران بر روی تحصیل و انتخاب شغل دختران شان تأثیری قوی دارند؛ اما، مادرانی که از طبقه ی اقتصادی اجتماعی پایینی هستند و نسبت به آینده ناامید و از زندگی خود نیز ناراضی و پریشان خاطر هستند؛ معمولاً با دختران شان در مورد آموزش عالی و حرفه ی مناسب زیاد صحبت نمی کنند؛ در نتیجه، چنین دخترانی حتی وقتی که در دبیرستان معدل خوبی هم دارند، معمولاًٌ به ترک تحصیل خود فکر می کنند. (به نقل از عارفی، 1383)

دانلود پایان نامه ارشد : رابطه خودکارآمدی،اهمال کاری و اضطراب امتحان با پیشرفت تحصیلی در بین دانش آموزان

محیط خانواده ، عامل دیگری است که بر پیشرفت تحصیلی فرزندان مؤثر است. اندرسون[2](1971) در مطالعات خود راجع به فرایند اجتماعی شدن خانواده، به این نتیجه رسیده است که تعداد بیش تری از متغیرها، مربوط به محیط خانواده بوده و درعین حال در پیشرفت تحصیلی فرزندان مؤثرترند؛ این متغیرها عبارتند از: پافشاری خانواده برای پیشرفت فرزندان، راهنمایی های تحصیلی، تلاش خانواده، علایق هوشی خانواده و عادات کاری خانواده. سطح سواد والدین و مشکلات خانوادگی نیز از دیگر عوامل خانوادگی است که بر پیشرفت تحصیلی دانشجویان مؤثر می باشد (گلاب زاده، 1369؛ خیّر ،1375؛ شریفیان،1381).

[1] -Mc.Clelland