سازواره های طبیعی : طراحی مجتمع تجاری-تفریحی -معماری

انسان نیازهایی دارد که جز به وسیله طبیعت برطرف نمی گردد ؛ برخی از نیازهای انسان به پدیده های مادی به گونه ای است که با چشم پوشی از آنها قادر به ادامه حیات نیست ؛ مانند : هوا ، آب ، غذا و احیانا لباس و مسکن قرآن راجع به این رابطه مادی سخن گفته و در برخی از آیات به صورت کلی و در بعضی دیگر به به منافع جزیی که انسان از زمین آسمان می برد اشاره فرموده است ، مثلاً : هو الذی خلق لکم ما فی الارض جمیعاً … ؛ او خدایی است که آنچه در زمین است ( از موجودات ) همه را برای شما آفرید (تا آنها را به خدمت بگیرید و نیازهایتان را برطرف سازید ) . خداوند متعال معیشت ما را در زمین قرار داده که در واقع ، زمین ، جایگاهی جهت پرورش ما بوده و وظیفه اخلاقی انسانی ماست که از آن به خوبی استفاده کنیم (همان) .

3-3-6-2-بهره گیری معنوی از طبیعت

یکی از مسائلی که اسلام به آن توصیه فراوان می کند ،  تعقل و تفکر در آیات آفاقی است و از جمله وظایف اخلاقی عقلانی انسان این است که این چنین رابطه فکری با جهان طبیعت داشته باشد . رابطه فکری با طبیعت به دو منظور می تواند انجام شود :

1-با کشف قوانین و رابطه بین پدیده ها بتوانیم آنها را در رفع نیازهای مادی به استخدام بگیریم .

2-با تفکر در موجودات ، با مبدا و معاد و ظرایف آفرینش آشنا شویم .

آیات قرآن عمدتاً ظهور در منظور دوم دارد . قرآن کتاب طبیعت نیست ، کتاب ارشاد و هدایت است ؛ هدایت انسان به جانب مبدأ و معاد . لذا توجه دادن به موجودات طبیعی و دعوت به تفکر و تعقل واسطه در اثبات مبدأ و معاد می باشد ؛ یعنی ، حصول علم به این که علت آفرینش ، خدای متعال است . با اندیشیدن در موجودات مادی ، به وابستگی وجودی آنها آشنا می شوید و سپس به قضاوت نشسته از روی علم و واقع گرایی می گویید : هر موجود وابسته ، نیازمند است و هر نیازمندی محتاج به وجود خالق و رب است ؛ پس عالم طبیعت ، که وجودی نیازمند است ، محتاج به خالق یکتاست که دارای وجود مستقل مطلق می باشد (همان) . بنابراین برای هر فرد معتقد به توحید ، روشن است که طبیعت و جهان مادی که انسان در گوشه ای از آن آفریده شده وجودی است که از خدا صادر شده و شعاعی از پرتو نامتناهی وجود اوست و به بیان بلند قرآن مجید ، خدای متعال را تسبیح می گوید . چنین جایگاهی سزاوار آن است که عبادتگاه مالک و مدبر و خالق آن باشد ، نه محل معصیت و گناه و شیطان پرستی .

انسان به عنوان موجودی مختار باید به این واقعیت  تن دهد که زمین همان گونه که محل رشد تکوینی و جسمی اوست ، باید محیط تکامل روحی و معنوی او باشد و چون اسباب و مقدمات تکامل روحی اش ارادی و اختیاری ایت ، پس باید با شیوه ای عالمانه و مدبرانه از این محیط و اسباب طبیعی آن در رشد معنوی خویش بهره کامل را ببرد . بنابراین آنچه از رهنمودهای قرآن و سیر مواجهه انسان با طبیعت که به صورت تجربه حاصل شده است را می توان در قالب یک الگوی پیشنهادی مطرح نمود .

3-4- ارتباط انسان با طبیعت در معماری

همانطور که قبلاً بیان شدتعامل انسان با طبیعت در گذر تاریخ مدل های مختلفی به خود گرفته است . این مدل ها در قالب نگرش هایی در دنیای معاصر می توانند همزمان نیز تجلی یابند . معماری یکی از مهمترین قلمروهای تجلی نگرش های موجود به طبیعت است . در این بخش ابتدا مروری بر مبانی نظری نگرش های موجود پرداخته می شود .

3-4- 1-نگرش طبیعت ستیز

در این دیدگاه انسان و طبیعت هیچ رابطه ای با عالم متافیزیک و غیب ندارد و انسان در این مدت کوتاه حضور خود در این عالم ترجیح می دهد تا هرچه بیشتر از طبیعت به عنوان کالای موجود ، بهره و لذت ببرد . ریشۀ این دیدگاه در دوره های کهن و خصوصاً اندیشه جزءگرایی (اتمیسم) یونانی نزد متفکرانی همچون دموکریت (قرن پنجم قبل از میلاد) و اپیکور (قرن چهارم قبل از میلاد) قرار دارد (فرشاد ،1362: 12) .

همچنین پس از سیطره طولانی دیدگاه طبیعت گریز در قرون وسطی ، مهمترین دیدگاه هایی که به شکلی بی سابقه ظهور کردند ، دیدگاه طبیعت ستیز در کنار دیدگاه طبیعت گرا (ناتورالیسم) بود . به طوری که هیچگاه طبیعت به اندازه دوران صنعتی مدرن به تسخیر انسان در نیامده بود . نصر سیر این تحول و رسیدن به نگرش سکولار جدید را در دو دوره آغاز رنسانس (قرن 15) و عقل گرایی (قرن 17) می داند (نصر ، 1379) .این روحیه تسخیر گری و مهار طبیعت را به وضوح در هنر و معماری این عصار می توان دید .به عنوان مثال معماری دیکانستراکشن را می توان نمونه ای از سبک های معماری دانست که خواستگاهی غیر طبیعی و اساسا مقابله جو نسبت به طبیعت دارند . آیزنمن در مقاله ای با عنوان « وحشت پایدار ، به دنبال اشکال عجیب و غریب » با استناد به سخنان یک کارفرمای دانشمند خود تاکید می کند که معماری در پانصد سال اخیر ، در پرتو علم به دنبال چیرگی انسان بر طبیعت بود و این کار را از طریق ارائه کاری منطقی ، سودمند و درست انجام می داد و نهایتاً آثار معماری ، ویژگی های طبیعی خود را به عنوان زیبایی ارائه می کردند . در حقیقت این معماری تنها تلاش می کرد برای مخاطبش چیرگی بر طبیعت را نمایان سازد ولی در عمل اسی طبیعت بود (نقره کار ، بیتا : 93) .همچنین گروتر (1374) باغسازی فرانسوی را نیز مصداق نگرش طبیعت ستیز می داند .

دانلود متن کامل پایان نامه مقطع ارشد معماری : طراحی مجتمع تجاریتفریحی با رویکرد طبیعت گرایی با تاکید بر سازواره های طبیعی