طول فصل رشد، افغانستان

دانلود پایان نامه

ساقه اصلی کاسته می شود (آلیاری و همکاران، 1379).
ارتفاع ساقه بستگی به نوع رقم داشته ولی با توجه به شرایط آب و هوایی و تراکم بوته قابل تغییر بوده و می تواند از 50 تا 200 سانتی متر نوسان داشته باشد (آلیاری و همکاران، 1379).
این گیاه یک ساله است ولی گونه های چند ساله نیز دارد. دارای یک ریشه اصلی نسبتاً عمیق و یک ساقه محکم مرکزی است که به گل ختم می شود. ارتفاع گیاه بر حسب واریته آن متفاوت است. شاخه ها ممکن است پراکنده یا جمع باشند و برگ ها خاردار یا بی خاراند (یزدی صمدی و عبد میشانی، 1383).
گل ها به صورت مرکب و شکل قوزه مانندی را تشکیل می دهند. دور غوزه ها برگچه ها یا براکته هایی قرار دارند و گلچه ها را در بر می گیرند. هر گل شامل تعداد زیادی گلچه است که تعداد آن از 20 تا 100 عدد در یک گل متغیر است (یزدی صمدی و عبد میشانی، 1383).
گلرنگ گیاهی است اتوگام و مقدار آلوگامی در آن بسته به واریته و حشرات تغییر می کند. دارای بذر سفید یا کرم رنگ است و به طور تر کیبات بذر شامل:30 تا 50 درصد پوست، 3 تا 10 درصد آب 25 تا 40 درصد روغن، 12 تا 20 درصد پروتئین می باشد (یزدی صمدی و عبد میشانی، 1383).
گلرنگ از تیره لوله گلی ها ست که هر گل شامل گلبرگ بوده و جام گلچه های آن پیوسته و لوله مانند است تعداد پرچم ها 5 عدد است که در ناحیه میله مستقل می باشد و در قسمت بساک متصل بوده و به صورت یک میله در آمده اند که کلاله را در بر می گیرند (احمدی، 1371). گلدهی از حاشیه طبق ها شروع شده و به طرف مرکز طبق ادامه می یابد گلدهی یک طبق ظرف 3 تا 5 روز تکمیل می شود اما گلدهی کامل طبق ها در یک بوته ممکن است 10 تا 40 روز در مناطق مختلف به طول می انجامد. هر گل منفرد تولید یک دانه می کند و هر طبق 20 تا حداکثر 100 دانه دارد رنگ گل در ارقام مختلف این گیاه و نیز در یک رقم طی مراحل مختلف رشد گل (جوانه، شکوفایی، پژمردگی) متغیر است به طور کلی گل های گلرنگ به رنگ های سفید، زرد روشن، زرد مایل به قرمز تا قرمز تیره مشاهده کرد (زارعیان، 1380).
ابتدا گل های دایره های میانی و سپس داخلی باز می شوند این عمل چندین روز تا یک هفته ممکن است طول بکشد. گلدهی یک بوته به شدت تحت تاثیر عوامل محیطی قرار می گیرد گلچه ها به صورت لوله ای و اکثر خودگشن هستند به نحوی که دگرگشنی در آن ها اغلب کمتر از 10% است (رجب نسب، 1377). دانه گلرنگ به اشکال مختلف هرمی، تخم مرغی و هلالی دیده می شود انداژه و وزن دانه های گلرنگ در شرایط مختلف متفاوت است طول دانه های گلرنگ معمولا بین 5 تا 9 میلی متر است و عرض آن تقریباً نصف طول آن و حدود 3 تا 6 میلی متر است وزن صد دانه گلرنگ از 2 تا 4 گرم متغیر است (باقری، 1383).
تعداد دانه در هر بوته حدود 1000 الی 2500 بوده و پوسته خارجی آن 45% از کل وزن دانه را تشکیل می دهد که این امر باعث کاهش راندمان استخراجی روغن از دانه می شود (رجب نسب، 1377).
میوه در گلرنگ همانند آفتابگردان از نوع کافشه یا فندقه است که اغلب از آن به عنوان دانه یاد می شود دانه گلرنگ به رنگ های سیاه، زرد، سفید یا کرمی با سطح خارجی صاف دیده می شود. زیاد بودن درصد پوسته از نظر تجاری یک نقص محسوب می شود زیرا باعث کاهش مقدار روغن و میزان پروتئین کنجاله می شود (زارعیان، 1380). وزن صد دانه گلرنگ بین 27/0-57/1 گرم متغیر است ولی بیشتر ژنوتیپ های وزن صد دانه ای بین 06/3 تا 85/5 گرم دارند (پهلوان، 1383).
1-6-1 ریشه: این گیاه دارای ریشه ای قوی و گسترده می باشد. این ویژگی به گیاه امکان می دهد تا رطوبت و مواد غذایی را از اعماق نسبتاً زیاد جذب نماید. به همین جهت گلرنگ را گیاهی کم توقع و مقاوم به خشکی به شمار می آورند.
1-6-2 برگها: پس از جوانه زنی گلرنگ و ظهور برگهای لپه ای، برگهای حقیقی گلرنگ ظاهر میشوند. برگ های این گیاه بر اساس نوع واریته و محل آن روی گیاه، صاف یا خاردار می باشد. برگهای پایین فاقد خار، در حالی که برگهای فوقانی معمولاً خاردار هستند. بعضی از واریته ها نیز کاملاً بدون خار می باشند.
در ابتدا برگها گلرنگ روی زمین خوابیده است. به این دوره از رشد گیاه مرحله روزت می گویند. در این مرحله ساقه هنوز طویل نشده و دیده نمی شود. طول دوره روزت به درجه حرارت، ژنوتیپ و طول روز بستگی داشته و در هوای سرد و طول روز های کوتاه، طولانی تر از هوای گرم و در طول روز های بلند می باشد. طول دوره روزت بین حداقل چهار هفته (در کشت بهاره) تا حداکثر سه ماه (در کشت پاییزه) متفاوت است.
1-6-3 ساقه: با گرم شدن هوا فاصله میان گره های ساقه زیاد و در نتیجه ساقه اصلی طویل می شود. ساقه اصلی در گلرنگ به صورت قائم و تقریبا گرد است، و طول آن در ارقام مختلف بین 25 تا 210 سانتی متر متغیر می باشد. هنگامی که گیاه به ارتفاع 40 – 30 سانتی متری رسید ساقه ها در قسمت فوقانی گیاه منشعب می شوند و ساقه های فرعی را تشکیل می دهند. ساقه اصلی و هر یک از ساقه های فرعی به یک گل ختم می شوند.
1-6-4 گل: گل ها به صورت مرکب هستند و شکل غوزه مانندی را تشکیل می دهند. تعداد غوزه ها در یک بوته ممکن است از 15 تا 150 عدد در یک گیاه باشد.
1-6-5 دانه: در هر غوزه 20 تا 100 عدد دانه تشکیل می شود. دانه های این گیاه از نظر ظاهری خیلی شبیه به بذور کوچک آفتابگردان هستند و رنگ آنها سفید یا کرم رنگ است. وزن هزار دانه گلرنگ زراعی از 29 تا 50 متغیر است (پورداد، 1381).
1-7- حرارت و رطوبت
بذر گلرنگ می تواند در دمای 5 درجه سانتیگراد جوانه بزند، ولی جوانه زدن به کندی صورت می گیرد و 2 تا 4 هفته به طول می انجامد. درجه حرارت مطلوب برای جوانه زنی بذر گلرنگ بین 15 تا 20 درجه سانتیگرا
د می باشد. در این صورت بذر گلرنگ 3 تا 4 روز پس از کاشت جوانه می زند. در خارج از محدوده حرارتی 5 تا 30 درجه سانتیگراد جوانه زنی به سختی صورت می گیرد. گیاهان جوان گلرنگ نسبتاً مقاوم به سرما هستند. اما بیشترین مقاومت گیاه به سرما و یخبندان در طول دوره روزت می باشد.
بیشتر ارقام گلرنگ سرمای تا 7- درجه سانتیگراد را در مرحله روزت تحمل می کنند و برخی ارقام حتی سرمای 17- درجه سانتی گراد را تحمل می کنند (شهیدی، 1381).
پایان یافتن مرحله روزت و شروع رشد طولی ساقه، حساسیت گیاه به سرما بیشتر می شود. در این هنگام که گیاه به سرعت در حال رشد است، درجه حرارت حدود 4 درجه سانتیگراد و کمتر از آن به بیشتر ارقام خسارت می زند. گلرنگ در زمان گلدهی و تشکیل بذر احتیاج به دمای گرم و خشک دارد و در این صورت تامین رطوبت به درجه حرارت زیاد تابستان مقاوم است. رطوبت زیاد در هنگام گلدهی باعث حمله شدید بیماری ها می شود و عملکرد را کاهش می دهد. در بسیاری از کشور ها گلرنگ به صورت دیم کشت می شود. حداقل 300 میلیمتر باران برای کشت دیم این گیاه لازم است اما برای برداشت حداکثر محصول میزان بارندگی سالانه باید 600 میلیمتر باشد (حیدری، 1379).
1-8- طول فصل رشد
گلرنگ را می توان به صورت بهاره یا پاییزه کشت نمود. در مناطقی که دارای زمستان ملایم و بارندگی های سالانه با فصل رشد گلرنگ و در نتیجه کاهش نیاز به آبیاری، گلرنگ به عنوان یک گیاه پاییزه کشت می گردد و در مناطقی که دارای زمستان های سخت و طولانی می باشد کشت بهاره آن مرسوم است. حداقل دوره رشد لازم برای زراعت بهاره گلرنگ 140 -110 روز و در زراعت پاییزه معمولا بیش از 200 روز می باشد (حیدری، 1379).
طول فصل رشد برای تکمیل چرخه زندگی گلرنگ به اینکه کشت در پاییزه یا بهار انجام می شود همچنین به تاریخ کاشت، شرایط محیطی منطقه در طول فصل رویش، نوع رقم و تغییرات طول روز در طی فصل رشد بسیار متغیر است حداقل فصل رشد لازم برای زراعت بهاره گلرنگ 110تا120روز است در کشت پاییزه معمولا دوره رشد گلرنگ بیش از 200 روز طول می کشد (باغخانی، 1385).
1-9- خاک
گلرنگ در رابطه با نوع خاک کم توقع است با این حال بیشترین عملکرد گلرنگ از خاک های عمیق با بافت متوسط (تقریبا لومی شنی) حاصلخیز، دارای زه کشی مناسب و اسیدیته خنثی به دست می آید. خاکهای کم عمق، صرف نظر از میزان حاصلخیز بودنشان، به ندرت عملکرد بالایی دارند و این عملکرد پایین همواره ناشی از کمبود رطوبت است.
خاک هایی که دارای حاصلخیزی زیاد و از نظر ازت غنی هستند برای زراعت گلرنگ چندان مطلوب نیستند، زیرا باعث افزایش رشد رویشی آن به قیمت کاهش محصول می گردند.
همچنین خاک هایی که فاقد زه کشی سطحی باشند برای کشت گلرنگ مناسب نیستند، زیرا چنانچه آب ایستادگی در مزرعه چند روز طول بکشد، بوته های گلرنگ کاملاً از بین خواهند رفت (زینعلی، 1378).
گلرنگ کاملاً مقاوم به خشکی است. اما مقاومت گلرنگ به خشکی فقط در صورتی است که ذخیره ای از رطوبت در اعماق خاک وجود داشته باشد. زیرا منشا این مقاومت، ریشه عمیق گیاه است، که می تواند رطوبت اعماق مختلف را به خوبی مورد استفاده قرار دهد. گلرنگ نسبت به شوری خاک مقاوم است و می تواند تا 7 میلی موس برسانتیمتر را به راحتی تحمل نماید. مقاومت گلرنگ به شوری، در زمان جوانه زدن تقریباً نصف مراحل دیگر رشد است (کوچکی، 1372).
ارقام 1-10-
گلرنگ دارای ارقام بسیار متنوعی است که از نظر رنگ، ارتفاع بوته، شکل ساقه، خاردار بودن، میزان روغن، ترکیب اسید های چرب، میزان پروتئین، مقاومت به سرما، حساسیت به بیماری ها و آفات، طول فصل رشد، وزن دانه و صفات دیگر با هم تفاوت دارند (خواجه پور، 1383). ارقام گلرنگ که در کشور زراعت می شوند شامل ارقام محلی و خارجی می باشند. به طور کلی ارقام محلی نسبت به ارقام خارجی دارای عملکرد بیشتر مقاومت بالا به بوته میری، خار کم و یا بی خاری بوده ولی دوره رشد بیشتری دارند. تعدادی از ارقام محلی معروف هستند شامل: ارقام با کد 2881، 2819، 3147 ……. و تعدادی از ارقام خارجی شامل فریو، یوت، ریو، ویلا و….هستند (آلیاری و شکاری، 1379). ارقام ایرانی دارای گل قرمز می باشند ولی ارقام خارجی بیشتر به رنگ زرد، نارنجی یا سفید هستند (رجب نسب، 1377).
توده محلی اصفهان، معروف به کوسه به دلیل مقاومت زیاد به گرما و احتمالاً به علت دارا بودن مقدار حساسیت به طول روز، به عنوان محصول دوم (بعد از برداشت جو و یا گندم) بطور وسیعی در اطراف اصفهان، بخصوص در بخش های اطراف مرداب گاو خونی مورد کشت قرار می گیرد. توده کوسه به سرما نیز بسیار مقاوم است و از تیپ بهاره- پاییزه می باشد. این توده بدون خار بوده و اغلب گل های آن قرمز رنگ می باشد. توده کوسه برای کاشت بهاره در نواحی با زمستان سرد، برای کاشت پاییزه، بهاره و تابستانه در نواحی با زمستان نیمه سرد و کاشت بهاره و تابستانه در نواحی با زمستان کمی سرد مناسب می باشد. وجود مقداری حساسیت به طول روز در توده کوسه ممکن است با سازگاری این توده به کشت پاییزه نواحی با زمستان کمی سرد و ملایم متناقض باشد و باعث زیادی ارتفاع و خوابیدگی بوته گردد (آذری، 1380).
رقم جدید پدیده حاصل انتخاب تک بوته از توده محلی گلرنگ ارومیه با استفاده از روش سلکسیون لاین های خالص است. لاین فوق از سال 1369 وارد آزمایش های مقایسه عملکرد گلرنگ کشور شد (امیدی و احمدی، 2001).

1-11- پراکنش و سطح زیر کشت
250 گونه مختلف این گیاه از اسپانیا تا شمال آفریقا و غرب آسیا تا هندوستان پراکنده شده اند. وجود تیپ های مختلف وح
شی که در سراسر کشور پراکنده شده نشان از سازگاری بالای این گیاه روغنی با آب و هوای کشور ما دارد (امیدی و همکاران، 1386). یکی از عمده ترین دلایل پایین بودن سطح زیر کشت گلرنگ کم بودن عملکرد و عدم رقابت آن با سایر گیاهان روغنی و غلات است (زاهدی و همکاران، 1387).
عدم حساسیت جدی گلرنگ به طول روز موجب گسترش این گیاه در مناطق مختلف با عرض های جغرافیایی متفاوت است (زارعیان، 1380). گلرنگ در نواحی بین عرض های 20 درجه جنوبی تا 40 درجه شمالی پراکنده است (یاری، 1383). سطح زیر کشت گلرنگ در جهان در سال 2004 معادل 795118 هکتار و تولید دانه آن 731425 تن بوده است سطح زیر کشت گلرنگ در کشور حدود 6000 هکتار با متوسط عملکرد 1 تن در هکتار است و بیشترین سطح زیر کشت این گیاه مربوط به استان های اصفهان، خراسان و یزد است (خوشحال و همکاران، 1388). گلرنگ در 15 کشور مختلف مثل هند، آمریکا و مکزیک تولید می شود که تقریبا 70 درصد از کل تولید جهانی گلرنگ را بر عهده دارند و تنها حدود 8 درصد سالیانه در بازار های بین المللی مبادله می شود (Abbadi et al., 2005). میزان سطح زیر کشت گلرنگ حدود 10 تا 11 هزار هکتار گزارش شده است که طبق برنامه ریزی های انجام شده میزان کشت گلرنگ رو به افزایش بوده و پیش بینی می شود در سال زراعی 87-88 به حدود 29 هزار هکتار در سطح کشور برسد (مروتی و همکاران، 1389).

1-12- مشکلات و مسائل زراعت گلرنگ در ایران
با توجه به مشکلاتی که تعدادی از آنها در زیر آورده شده است گلرنگ هنوز نتوانسته در ایران جایگاه اصلی خود را به دست آورد:
– دوره رویشی طولانی
– حساسیت به بیماری ها و آفات متعدد
– عدم قدرت رقابت گلرنگ با کلزا از نظر عملکرد روغن با وجود مرغوبیت آن
– عدم توانایی رقابت با محصولات از قبیل صیفی جات به خاطر قیمت نازل خرید دانه گلرنگ
– پیوستگی صفت خاردار بودن با روغن بالا و مقاوم بیشتر به آفات همراه با سختی برداشت واریته های خاردار (ابراهیم زاده، 1385).

1-13- منشا ومراکز تشابه گلرنگ
واولیوف در سال 1951 سه منطقه را به عنوان مبدا کشت گلرنگ معرفی نموده است.
هندوستان: به دلیل تنوع و کشت سنتی آن
افغانستان: به دلیل تنوع و مجاور با گونه های وحشی
اتیوپی: به دلیل وجود گونه های وحشی گلرنگ (باغخانی، 1385)

مراکز شباهت گلرنگ زراعی 1-14-
پس از بررسی 13 خصوصیت مرفولوژیک مربوط به حدود 2000 ژنوتیپ گلرنگ جمع آوری شده از30 کشور دنیا خصوصیات مرفولوژیک گلرنگ های موجود در مراکز شباهت مختلف در جدول زیر را نشان داد (زارعیان، 1380).

جدول 1-1- مشخصات عمومی ارقام گلرنگ به نقل از (زارعیان، 1380)

رنگ گل

اندازه طبق

حالت خارداری

تیپ شاخه دهی

ارتفاع بوته

مرکز

قرمز
متوسط
خاردار-بدون خار
متوسط
بلند
خاور دور
نارنجی,سفید,قرمز
کوچک-متوسط
خاردار
زیاد
کوتاه
هند و پاکستان
قرمز,نارنجی,زرد,سفید
متوسط-بزرگ
بدون خار
کم
بلند
خاورمیانه
قرمز,نارنجی,زرد,سفید
متوسط-بزرگ
خاردار-بدو

دیدگاهتان را بنویسید