فسخ نکاح در حقوق مدنی ایران و مذاهب خمسه

زمان اعتبار عیوب موجود در زن

در مورد عیوب زن سه حالت قابل تصوره: الف-وجود عیوب قبل از عقد؛ب-حادث شده اون بعد از عقد و قبل از وطی؛ ج-حادث شدن اون بعد از عقد و وطی.که رأی مشهور فقهای امامیه بر باقی موندن حق فسخ واسه مرد در حالت اول نظر داره[1] .

دیدگاه حنفیه در این باره یعنی حنفی ها فقط به زن،اونم در عیوب جنسی خاص،حق فسخ میدن.از قول اونا اینجور بر میاد که:اگه زن با باخبر شدن از عیوب مرد،به ازدواج با اون تن داده باشه،حق فسخ نخواهد داشت،ولی اگه آگاهی نداشت و بعد ازعقد و قبل از نزدیکی دونست، حق فسخ واسه اون باقیه.حال اگه این عیوب،بعد از عمل زناشویی،و لو واسه یک بار،حادث شه دیگر زن حق فسخ نداره[2].

شافعیه و حنابله برآنند که:زمان حادث شدن عیب معتبر نیس،بلکه وجود عیب معتبره.پس،چه عیب قبل از عقد حادث شه و چه بعد از اون،خواه قبل از دخول باشه و خواه بعد از دخول،در ایجاد حق فسخ واسه دیگری فرقی نیس.[3]

مالکی ها در این بحث،بین عیوب مرد و زن فرق قائل هستن که به اون اشاره می شه: 1.عیوب زن.اگه عیوب قبل از عقد یا در زمان جاری شدن صیغه عقد در زن وجود داشته باشه،واسه مرد حق فسخه،ولی اگه این عیوب بعد از عقد حادث شن دیگر مرد حق فسخ نکاح نخواهد داشت.

2.عیوب مرد.اگه عیوب ویژه مرد،قبل از عقد وجود داشته باشه و زن نسبت به اون بی خبر باشه،یا این عیوب بعد از عقد و قبل از وطی حادث شه،در هر دو حالت، زن حق فسخ داره،ولی اگر این عیوب بعد از وطی حادث شن،دیگر حق فسخی وجود نداره.

3.عیوب مشترک.در مورد عیوب مشترک،یعنی جنون،جذام،برص و عذیطه(خروج غائط هنگام جماع)هم بر این باور هستن که:اگه قبل از عقد وجود داشته باشن، واسه هر یک از زن و شوهر خیار فسخ باقیه و اگه بعد از عقد حادث شن،حق فسخ فقط واسه زنه[4].

به نظر می رسد واسه رسیدن به قول صواب،بهتره به اهداف و مقاصد نکاح توجه شه.از مقاصد و اهداف مهم نکاح،آرامش گرفتن زن و شوهر در کنار همه،که با از بین رفتن یا کم رنگ شدن این مودت و رحمت،کینه و کدورت جانشین می شه تا جایی که،نه تنها یار و غمخوار همدیگه نیستن،بلکه به دنبال اضرار به دیگری خواهند بود و این چیزیه که با نصوص قرآن و اهداف زندگی اجتماعی و زناشویی مغایرت داره.اصل زندگی زناشویی طبق رفت و آمد به معروف،و بر این مبناه که به همدیگه ضرری نرسانند، بلکه عشق و علاقهء دو طرفه،اونا رو به از خودگذشتگی و ایثار مجبور کنه.حال که وضع چیزی غیر از این است باید از هم جدا شن،چون نمی توانند حق همدیگه رو ادا کنن.پس،نمیتونه فرقی در زمان حادث شدن عیب در اصل حق جدایی بین زن و شوهر وجود داشته باشه، بلکه اگه قبل از دخول حادث شه حق فسخ دارن و اگه بعد از دخول حادث شه می تونن با استفاده از حق طلاق و خلع،از همدیگه جدا شن و این چیزیه که قانون کلی شرعی “لاضرر”ما رو به اون می رساند و نصوص امساک بمعروف اون تسریح باحسان بر اون دلالت داره.[5]

شاید بهترین توجیه واسه فرق بین عیوب حادث شونده قبل از دخول و بعد از دخول این باشه که:دخول به معنی تصرفه.پس،بعد از اون،حق فسخ از بین می رود مگه در صورتی که این عیوب قبل از دخول وجود داشته باشن و علم و آگاهی بر اون نباشه،اما قبل از دخول هنوز تصرفی صورت نگرفته.میشه از امثال و نظایر این مسأله،به عیوب مبیع قبل از تحویل یا بعد از اون اشاره کرد، که در صورت حادث شدن عیوب در ملک بایع، مشتری حق فسخ داره،ولی اگه بعد از تحویل اون حادث شه و نتیجه قبل نباشه مورد توجه قرار نمی گیرد.

 

 

 

 

[1] – الجبعی العاملی، زین الدین، الرّوضه البهیّه فی توضیح اللمعه الدمشقیه، قبلی،ج5،ص391

[2] – طوسی،شیخ ابوجعفر،محمدبن حسن طوسی،« المبسوط فی فقه الامامیه» قبلی،ج3ص92

[3] – زیدان،عبدالکریم،المفصل فی احکام المرأهء و البیت المسلم فی الشریعهء الإسلامیهء، قبلی،ج9ص54

[4] – دسوقی،محمدعرفه،حاشیه الدسوقی علی الشرح الکبیر،دار زنده الکتاب العربیه، بیروت،بی تا؛ج2ص439

[5] – محقق داماد،سید مصطفی ،حقوق خونواده ،قبلی،ص321

متن کامل :

فسخ نکاح در حقوق مدنی ایران و مذاهب خمسه