معیارهای فضاهای مطلوب کودکان از نظر کیفی-معماری سبز

تملک فضا توسط کودکان

تشکیل فضاهای مختلف در محیط های گوناگون که مبلمان و سایل بوجود می آیند برا یکودکان در تمام سنین جذابیت داشته و دوست دارند فضاها را به تملک خویش درآورند، این تصرف فضایی توسط کودکان یک امر بنیادی است در نتیجه طراحی فضاهای معماری خاص کودکان احساس تعلق فضایی به آنها خواهد داد که موجب رضایت مندی و ابعاد حس اعتماد بنفس در اجتماع خواهد شد.

3-1-3. معیارهای فضاهای مطلوب کودکان از نظر کیفی

منظور از طرح و اجرای فضای مناسب کودکان، فراهم نمودن بستر و عاملی موثر جهت تحقق قابلیت های بالقوه وجودی برای شناخن وجوه شخصیتی و جسمی و تامین رشد کامل آنان است. به عبارت دیگر نقش محیط فیزیکی در رشد کودک را از یک سو به عنوان بستری برای شکل گیری قالب های فطری و طرح کلی ابعاد وجودی او، از سویی دیگر عاملی موثر برای پایه ریزی و گسترش داشته های ذهنی، محتوای شناخت و مهارت های بدنی در نظر می گیریم.

معماری هنر ایجاد فضای ساخته شده است و عملکردهای متعددی را دارا است:‌

  • عملکرد محافظت، زیرا هرکس نیاز به امنیت، محافظت، گرمی و صمیمیت و خلوص دارد.
  • عملکرد ارتباط، زیرا انسان به صورت اجتماعی زندگی می کند و نیاز با ارتباط خانوادگی یا دوستانه، مراوده با همراهان و شرکت در مراسم اجتماعی دارد.
  • عملکرد زیبایی شناسی، زیرا شهروندی که احساس کند در شهری زیبا زندگی می کند، بهتر می تواند در راه بهبود آن کار تلاش کند.

برای دستیابی به مبنای طراحی فضاهای مناسب برای کودکان باید به معیارهای مفید در طراحی فضای کودکان توجهی خاص مبذول شود. این معیارها عبارتند از:

  1. سازماندهی
  2. زمان و مسیر
  3. جز و کل
  4. فرم
  5. هماهنگی/ مقیاس
  6. نور
  7. رنگ
  8. علایم و نمادها

این شاخص­ها (که مطلق هم نیستند) از غربال ادراک کودکان می­گذرند، آنچه باقی می ماند، به عنوان معیارهای نهایی کیفیت در نظر گرفته می شود.

  1. سازماندهی

شامل پیدایش و برقراری مکان ها (تقارن)، مسیرها یا طرق (تداوم) و مساحت یا سطح (تقارب) است که در نهایت سازماندهی منجر به پیدایش تعدادی مرکز، مسیر و حوزه می گردد. برای کودک مرکز هرجایی می تواند باشد. در نتیجه مفهوم مسیر برا یکودکان کمتر از بزرگسالان جا افتاده است.

در نتیجه می توان انتظار داشت هر مسیر برای کودک در تقاطعی از زمان تبدیل به مرکز شود. در نتیجه انعطاف پذیری در نحوه سازماندهی مسیرها در مراکز در حوزه قابل قبول خودشان گردد.

  1. جز و کل

به علت این که کودک، قدرت تمرکز روی چند صفت باهم را ندارد، بنابراین قادر به درک پیچیدگی کلی نیست و نمی تواند هم زمان درباره کل و جز فکر کند. در هر واحد زمانی روی قسمتی از کل (جز) تمرکز می کند.

در نتیجه استفاده از عناصر پیچیده به صورت غالب لزومی ندارد. در ترکیب کل و جز نیز می توان از روابط ساده به صورت غالب استفاده کرد. به عبارتی از پرداختن به جزییات زیاد و پیچیده در طراحی بهتر است خودداری گردد.

  1. فرم

فرم های ساده و ابتدایی به فرم های پیچیده و نامنظم ارجحیت دارد و کل باید بر آنها فوق داشته باشد.

  1. هماهنگی/ مقیاس

اندازه و مقیاس عناصر باید متناسب با مقیاس اندازه طبیعی یا فیزیکی کودک باشد. کودک برای نزدیکی و درک بهتر از محیط نیاز دارد اندازه گیری را با مقیاسی که با آن آشناست انجم دهد و نزدیکترین مقیاس این کار، اعضای بدن خود کودک است. اشیا در فضا می توانند با ارتفاع، قد بازو و طول انگشت کودک مقایسه شوند. در چنین فضایی است که کودک می تواند مدتی طولانی دوام آورد.

  1. نور

از آنجا که کودک در پذیرش تنش و خستگی تحمل کمی دارند؛ باید از نورپردازی های دارای تضاد شدید، چه مصنوعی و چه طبیعی که ایجاد تنش و خستگی می کند، پرهیز کرد. در نتیجه نور طبیعی، ملایم و یکنواخت، مطلوب به نظر می رسد.

  1. رنگ

کودک در تاکید بر صفت رنگ تمایل زیادی از خود نشان می دهد (تا 6 سالگی کودکان اشیا را بر مبنای رنگشان با هم مقایسه می کنند).

در نتیجه رنگ یکی از شاخص ترین صفاتی است که باید به آن توجه شود. از ترکیب بندی های متضاد و خیلی شدید که دارای تنش هستند، پرهیز گردد. همچنین خود رنگ های مورد استفاده نیز از نظر شدت نباید شدید باشند، بلکه به صورت غالب باید از توالی های ملایم رنگ ها استفاده شود.

  1. علایم و نمادها

باتوجه به خود مرکز گرایی کودک و ناتوانی در تمایز پرسپکتیوهای مختلف توسط او جهت ایجاد خوانایی در فضا برای کودکان از علایم به عنوان نشانه هایی برای جهت یابی، احساس تعلق، وضوح و خوانای یفضا می توان استفاده کرد. بنا به خصوصیات این دوره سنی کودکان به شکل ها و نشانه های آشنا و قابل تغییر و توسط خودشان علاقه نشان می دهند و استفاده از این عناصر مطلوب است. (پارسا، 1385)

3-1-4. طراحی برای کودکان

استانداردهای سرویسهای درمانی در بیمارستانهای کودکان در سه بخش قابل تقسیم می باشند:‌

1- سرویسهای کودک محور درمان که در آنها درمان حول محور نیازهای کودکان و خانواده آنها شکل گرفته و آنها بعنوان عاملی فعال در درمان نگریسته می شوند.

2- کیفیت و امنیت درمان که در آن پیشرفتهای پزشکی لحاظ شده و توسط کادر درمان ورزیده و ماهر ارائه می شوند.

3- کیفیت محیط و مجموعه که می بایست امن و درست طراحی شده باشد.

محیط بیمارستانهای کودکان می بایست به گونه ای طراحی شود که محیطی مورد علاقه و دوست داشتنی برای کودک بوده و امکاناتی نظیر هنر، موسیقی و بازی برای ایجاد سرگرمیهای مثبت در آن مد نظر قرار گرفته شده باشد.

طراحی مجموعه های درمانی برای کودکان با بیمارستانهای عمومی یا بیمارستانهای بزرگسال تفاوت دارد چرا که کودکان نسبت به محیط اطرافشان بسیار حساس بوده و محیط عجیب، نا آشنا و گاهی ناراحت بیمارستان ممکن است آنان را بترساند. Hall در سال 1990 تحقیقی در مورد تمایلات و توجهات خاص کودکان انجام داده و بیان می کند که کودکان بستری که امروزه در بیمارستانها بستری می شوند بیمارتر از کودکان بستری 10 سال پیش می باشند. با اینحال امروزه توجه بیشتری بر درمانهای اورژانسی صورت گرفته و در عین حال تکنولوژی توانایی زنده نگاهداشتن کودکان بیماری که 10 سال پیش امکان زنده ماندنشان نبود را فراهم کرده است. همچنین او ذکر می کند که کودکان بیمار می بایست شرایط لازم برای ادامه­ی تحصیل و نیز بازی در بیمارستان را داشته باشند. والدین در این فرآیند نقش زیادی دارند و سیاست مبنی بر دخالت دادن والدین در درمان، طراحی و نیازهای خاصی را مطرح می کند که اولیه ترین آنها داشت مکانی برای خواب می باشد که از یک صندلی تا سوئیتی مجزا متغیر است.

یکی از راهکارهای مناسب در طراحی بیمارستانهای کودکان، دادن حس کنترل به والدین است که بر فرآیندهای درمانی تاثیر گذاشته و استرس خانواده را کاهش می دهد. ایجاد حس داشتن محدوده ای شخصی نیز یکی دیگر از عوامل مهم در اتاقهای بیماران و خصوصا کودکان می باشد چرا که داشتن حریم برای آنان بسیار اهمیت دارد. اتاق می تواند توسط ابزارهایی مانند تابلوها و کمدهای قابل قفل شدن، بیشتر جنبه شخصی پیدا کند. همچنین با فراهم کردن امکان دید کودک و حالات او، می توان فضای مستقل تری برای او بوجود آورد. نیاز به فانتزی، تصور و بازی یکی از نیازهای اساسی کودکان می باشد لذا دکوراسیونهای کودکانه مختلف، کریدورهای تزیین شده با کارهای هنری کودکانه، بخش پذیرشی که به گونه ای طراحی شده باشد که امکان دید کودک و برقراری ارتباط بصری با او برای مسئول پذیرش وجود داشته باشد و نیز سیستم راهیابی کودک محور از جمله راهکارهای موثر در طراحی بهتر بیمارستانهای کودکان می باشند. در یکی از بیمارستانها حتی بودجه لازم برای ایجاد یک باغ وحش در نظر گرفته شده است.

یکی از مهمترین بخشهای فرآیند درمان مدیریت و کنترل درد بیمار می باشد. درد عاملی ناخوشایند بوده، بهبود را به تاخیر می اندازد و به ناراحتی بیمار یا جراحت او اضافه می شود. این مسئله خصوصا برای کودکان بسیار آزاردهنده می باشد با اینحال هنگامی که فرآیندها برنامه ریزی شده بود و درد قابل پیش بینی باشد، می توان فرصتهایی را ایجاد کرد تا کودکان توسط بازی و یادگیری آماده پذیرش فرآیند دردناک گردیده و در کنار آن راههای کاهش درد را نیز حین فرآیند برایشان فراهم کرد. استفاده از روشهای روانی مانند ایجاد حواس پرتی مثبت، افزایش مهارتهای تطابقی و راهکارهای ذهنی- رفتاری نیز می تواند در این زمینه موثر باشد. همچنین این روشها می توانند برای کاهش دردهای غیر قابل پیش بینی نیز به کار روند. برای درمان درد کودک دستورالعملهایی برای کودک، خانواده و کادر درمان وضع شده است که در تمام آنها توجه اصلی بر کودک می باشد که به علت مشکلات گفتاری، فهمی یا ارتباطی توانایی بیان درد خود را ندارد. (مانند کودکان خردسال و یا دارای ناتوانیهای ارتباطی یا یادگیری و یا کودکان نیمه هشیار با بیماریهای خطرناک). میزان و چگونگی استفاده از داروها برای کودکان بسیار اهمیت دارد و آموزشهای لازم برای تخمین این مقدار و نتایج آن با بررسیهای مکرر می بایست برای کادر درمان صورت گیرد. توجه ویژه­ای می­بایست به کودکان دارای دردهای پس از عمل جراحی، فرآیندهای دردناک و طولانی مدت مانند سرطان معطوف شود. اصول زیر بیانگر این موارد می باشد:‌

  • کودکان حق دارند تا اقدامات پیشگیرانه لازم برایشان انجام شود و درد آنها تخمین زده، کنترل گردد.
  • کادر درمان می بایست آموزشهایی را برای پیشگیری، تخمین و کنترل درد کودکان دریافت دارند.
  • کودکان می بایست به عنوان شرکت کننده فعال در فرآیند مدیریت درد در نظر گرفته شوند.
  • تخمین میزان درد می بایست پس از هر فرآیند درمانی انجام شود.
  • فرآیندهای درمانی می بایست از داروهای لازم برای کنترل درد استفاده کنند.
  • مدیریت درد کودک می بایست با پرسشها و بررسیهای مکرر انجام گیرد.
  • از روشهای گوناگون باید مطمئن شد که درد کودک درست فهمیده شده است. (قربانی، 1390)

مشخصاتی از فضاهایی که بچه ها در آنها فعالیت می کنند و در روند رشد و شخصیت آنها تأثیرگذار هستند:

– محیطی با فضای کافی

بچه ها به اتاق هایی نیاز دارند. به ویژه برای فعالیت های دلخواه در جائی که تحرک زیادی داشته باشند، مثل جست و خیز کردن، در اطراف با سر و صدا دویدن، پریدن و همدیگر را دیدن. این شاخصه قطعی از کمیت عملکردها است، اگر بچه ها فضای وسیعی برای حرکت داشته باشند.

– اتاق همگانی

فضای مرکزی مثل منطقه ورودی، حیاط اصلی- اتاق همگانی گسترش داده می شود. آنها فضاهای ملاقاتی هستند و امکاناتی برای فعالیت های مشترک پیشنهاد می کنند، که کوچکترها و بزرگترها دوست دارند شرکت کنند. بازی عملی، موسیقی زدن، مهمانی دادن، و دعوت کردن مهمان.

– اتاق های کوچک با درها

این قسمتی از زندگی هر روزی کودکان است که باید با یکدیگر در ارتباط باشند و گاهی اوقات تنها باشند، بنابراین بچه ها اتاق هایی برای این کار را دوست دارند، هم چنان که نمی خواهند ساکت باشند تا آرامش آنها بهم نخورد و راحت باشند و بخوابند تمرکز کنند و غیره…

– طاقچه، گوشه، برآمدگی

بچه­ها گوشه­های دنج چه کوچک و چه بزرگ را دوست دارند، که به آنجا بروند و مثل یک آهنربا جذب شوند. مکان هایی که دنج باشد، امنیت، صمیمیت، و همچنین حوادثی دارد. شما می تواند در آنجا پنهان شوید و در آن مچاله شوید و با یکدیگر پچ پچ کنید و در مورد نقشه ها (برنامه ها) فکر کنید و خیلی چیزهای دیگر.

– اضافه شدن عناصر

درها، پنجره ها، پله ها، راهروها، کلیدهای برق، دستشویی ها و تمام چیزهای عملی. بچه ها دوست دارند که خودشان بدون کمک بزرگترها استفاده کنند. اندازه های این عناصر باید مناسب باشد و درخور بچه­های کوچک و شرایط طوری باشد، که بچه ها خودشان به تنهایی قادر به استفده از آن باشند.

– مبلمان کودک

مبلمانی مثل میزها، صندلی­ها، نیمکت­ها، و کشو نه فقط اشیاء عملی برای کودکان هسند بلکه اسباب بازی هستند. بچه ها می­خواهند با آنها بسازند، بازی دنبال هم سینه خیز رفتن و از بین تونل های مبلمان بچه های بزرگتر می توانند باز مبلمان بچینند و آنها را حرکت دهندو به کنار فشار دهند. این امکان هست که اینها را انجام دهند اگر مبلمان (اثاثیه) سنگین و پر حجم باشد در بازی ها.

– عکس، نقشه، کتابخانه

کتابخانه برای بچه ها یک مرکز نبوغ است.

– آشپزخانه کودکان در گوشه آشپزی

یکی از جاهای دلخواه برای دختران، همچنین پسران. آموزش پختن یا شوخی و لذت بردن از آشپزی خودمان.

– جاهای مختلف برای نگهداری انواع چیزها

فضای کافی (کف انبار و گوشه ها، تسهیلات نمایشی) برای هزاران چیز لازم هر روز و چیزهای ضروری (مانند ابزارها) و چیزهای مطلوب (کارهای هنری شخصی شما) اتاق برای گذاشتن وسایل و شما در اطراف شروع به بازی و کار کنید؟ تا روز بعد دراز بکشید.

– طبیعت

بچه ها طبیعت را دوست دارند، خورشید، آب، آتش، گیاه، حیوانات. آنها خیلی تحت تأثیر تجربیات طبیعت می خواهند قوانین طبیعت و پرتخیل را با چیزهای طبیعی کشف کنند، استخر، محیط نسبتاً کوچک، میوه ها، سبزیجات باغ، گل های باغ، شومینه، گوسفند، خرگوش ها، ماهی ها، پرندگان. بنابراین فضای بازی با کیفیت برجسته ای آماده می کنند.

– روشنایی

جایی با نور زیاد، نور طبیعی و شفاف اثر مثبت روی بچه ها دارد. چشم های آنها خیلی صمیمی و خوشحال هستند. به عبارت دیگر اتاق های تاریک با نور روزانه کم یا نور مصنوعی رنگ و رو رفته و نامناسب که تازگی و طراوت ندارند.

– زندگی چوبی

بچه ها چوب را دوست دارند، زیرا در خور احساسات بچه ها است و استفاده های گوناگونی در ساختمان به ویژه از چوب های طبیعی می شود.

– رنگارنگ

رنگ های روشن به چشم بچه ها باشکوه هستند. رنگ های تاریک و کم­رنگ جالب نیستند، بنابراین وقتی حرف از رنگ ها پیش می­آید بچه ها ترجیح می دهند یک کمی از آن ها رنگ ها مخلوط شوند و شاد شوند.

دانلود پایان نامه  مرکز درمانی و حمایت از کودکان سرطانی بارویکرد معماری سبز

– دستشویی- نه اتاق بچه

دستشویی­ها بیشتر از یک توالت هستند. به ویژه بچه ها آنها در مقابل این مکان ویژه به شدت واکنش نشان می­دهند. آنها یک دستشویی خوب و دنج را دوست دارند و از یک دستشویی زشت استفاده نمی کنند. این نشان می دهد که چطور به نقاشی توجه می کنند.