منابع پایان نامه درباره سرمایه اجتماعی، سلسله مراتب، مشارکت مدنی، سرمایه انسانی

خامواده و اجتماع منجر به سرمایه انسانی برای فرد میشود. خلاصه اینکه، به نظر میرسد که بوردیو دارای دیدگاه تضادی و کلمن دارای دیدگاه کارکردی در زمینه سرمایه اجتماعی هستند. (شارع پور، ۱۳۸۵، ص۳۲)
۳-۱-۱۰-۲-۲- نان لین۶۹
از نظر لین، سرمایه اجتماعی از سه جزء تشکیل شده است: منابع نهفته در ساختار اجتماعی، قابلیت دسترسی افراد به این گونه منابع اجتماعی و استفاده یا گردآوری این گونه منابع اجتماعی در کنش های هدفمند. این منابع ارزشمند در اکثر جوامع را ثروت، قدرت و پایگاه اجتماعی معرفی می کند و لذا سرمایه اجتماعی افراد را بر حسب میزان یا تنوع ویژگی های دیگرانی که فرد با آن ها پیوندهای مستقیم و غیرمستقیم دارد قابل سنجش میداند. البته دستیابی به منابع و استفاده از آنها خود متأثر از موقعیت فرد در ساختار سلسله مراتبی موجود در جامعه است. او «منابع نهفته» و «موقعیت های شبکه ای» را دو عنصر مفهومی مهم سرمایه اجتماعی قلمداد میکند و نتایج سرمایه گذاری افراد در روابط و شبکههای اجتماعی را در ارتباط با دو نوع کنش ابزاری و کنش اظهاری طبقه بندی مینماید. برای کنش ابزاری سه گونه بازگشت سرمایه(بازدهی) را مطرح میکند: بازدهی اقتصادی (ثروت)، بازدهی سیاسی(قدرت) و بازدهی اجتماعی(شهرت) و برای مورد اخیر مینویسد: به نظر من شهرت یکی از شاخصهای بازدهی اجتماعی است. شهرت را میتوان به مثابه نظرات مساعد یا نامساعد درباره فرد در یک شبکه اجتماعی تعریف کرد.
در کنش اظهاری سرمایه اجتماعی ابزاری است برای تحکیم منابع و دفاع در برابر از دست دادن احتمالی منابع. او سه نوع بازدهی را در این رابطه ذکر میکند: سلامت جسمانی، سلامت روانی و رضایت از زندگی. وی معتقد است اغلب اوقات کنش های ابزاری و کنشهای اظهاری یکدیگر را تقویت میکنند.
لین در مقایسه سرمایه اجتماعی با اشکال دیگر سرمایه، سرمایه اقتصادی و سرمایه انسانی را شکلهای شخصی سرمایه مینامد، حال آن که برای سرمایه اجتماعی عنوان «دارایی ارتباطی» را به کار میبرد. سرمایهگذاری در این شکل سرمایه، نه بر روی فرد بلکه بر روی روابط صورت میگیرد، یعنی این که افراد برای دستیابی به سود، در تعاملات و شبکه سازی شرکت میکنند.
وی به مواردی در چگونگی کارکرد سرمایه اجتماعی اشاره میکند که معتقد است در اشکال شخصی سرمایه به آن پرداخته نمیشود. به طور مثال او به تسهیل جریان اطلاعات در برخی پیوندهای اجتماعی اشاره میکند که به واسطه آن اطلاعات سودمندی درباره فرصتها و انتخابها به فرد میرسد و یا پیوندها میتوانند یک سازمان و کارگزاران یا حتی جامعه را از وجود و علایق افرادی که در صورت فقدان پیوند ها ناشناس باقی میماندند، آگاه کند. چنین اطلاعاتی هزینه مبادلاتی سازمان یا برای بهرهگیری از افراد بهتر و هزینه مبادله افراد را برای یافتن سازمانهای بهتر، کاهش میدهد.
نهایتاً این که انتظار میرود روابط اجتماعی هویت و اعتبار را تقویت کند. اطمینان فرد از ارزش خود به عنوان عضوی از یک گروه اجتماعی که در منافع و منابع مشابهی شریکند موجبات حمایت عاطفی تأیید همگانی دعوی فرد را نسبت به منابع معین فراهم میکند. این تأیید برای حفظ سلامت فکری و استحقاق بهره مندی از منابع ضروری است. لین چهار عنصر اطلاعات، نفوذ، اعتبار اجتماعی و تأیید را توضیح چگونگی کارکرد سرمایه اجتماعی در کنش های ابزاری و کنشهای اظهاری میداند.
همانگونه که ملاحظه میشود، مباحث لین صرفاً بر منافع فردی سرمایه اجتماعی متمرکز است و سرمایه اجتماعی را در درجه اول امری فردی میداند که افراد با انگیزه کسب سود برای خود، اقدام به سرمایه گذاری در روابط اجتماعی مینمایند. اگرچه ممکن است در مباحث لین مانند سرمایه انسانی، سرجمع این داراییهای ارتباطی به نفع جامعه نیز تمام شود. (توسلی و موسوی، ۱۳۸۴، صص۱۲-۱۰)
لین، برای بیان اثرگذاری سرمایه اجتماعی بر کنشهای اعضای جامعه، به چهار مورد اشاره مینماید.
۱- سرمایه اجتماعی جریان اطلاعات را تسهیل مینماید.
۲- پیوندهای اجتماعی که سرمایه اجتماعی با آن تعریف میشود بر کارگزاران در مقیاس سازمان محلی اعمال نفوذ مینمایند.
۳- سرمایه اجتماعی در تولید اعتبار اجتماعی برای افراد نقش مهمی را عهدهدار است.
۴- پیوندهای اجتماعی در تقویت هویت و بازشناسی افراد تأثیرگذار هستند.
به نظر لین، سرمایه اجتماعی به لحاظ عملی به عنوان منابع محاط شده در شبکههای اجتماعی تعریف میشود که در دسترس و مورد استفاده کنشگران اجتماعی، برای کنشهایشان میباشد. در نتیجه این مفهوم دو مؤلفه مهم را در خود دارد:
۱- نشان میدهد که منبع محاط در روابط اجتماعی است تا افراد؛
۲- دسترسی و استفاده از این منابع در اختیار افراد است.
اصول و قضایای مربوط به نظریه سرمایه اجتماعی را لین، به صورت زیر مطرح مینماید:
۱- اصل ساختاری؛ منابع ارزشمند محاط در ساختارهای اجتماعی هستند.
۲- اصل تعامل؛ تعامل معمولاً در بین کنشگران همسطح و دارای سبک زندگی مشابه صورت میگیرد.
۳- اصل شبکه؛ در قالب شبکههای اجتماعی به صورت مستقیم و غیرمستقیم کنشگران حامل انواع گوناگون از منابع هستند.
۴- منابع محاط شده به لحاظ ساختاری در حکم سرمایه اجتماعی برای کنشگران شبکهها هستند.
۵- اصل کنش؛ کنشگران انگیزه حفظ و یا بهرهگیری از منابعشان را در قالب کنشهای هدفمند دارند.
۶- گزاره اجتماعی- سرمایه؛ موفقیت کنش؛ پیوستگی مثبت با سرمایه اجتماعی دارد.
۷- گزاره موقعیت قوی؛ موفقیت اولیه، این احتمال که کنشگر دسترسی و استفاده بهتری از سرمایه اجتماعی داشته باشد را تقویت مینماید.
۸- گزاره پیوند قوی؛ پیوندی قوی احتمال دسترسی به سرمایه اجتماعی که تاثیری مثبت بر روی کنش دارد را بیشتر میکند.
۹- گزاره پیوند ضعیف؛ پیوند ضعیفتر احتمال بیشتری را برای دسترسی به سرمایه اجتماعی و کنشهای ابزاری را تسهیل مینماید.
۱۰ گزاره جایگاه قوی؛ افراد صمیمی و نزدیک به هم، نقش واسطه (پل) را در شبکه دارند که سرمایه اجتماعی آنها دسترسی به کنش ابزاری را فراهم میکند.
۱۱- گزاره جایگاه همراه با موقعیت؛ جایگاه قوی برای کنش ابزاری امکان دسترسی به واسطهها و منابع مختلف را موجب میشود.
۱۲- گزاره امکان ساختی؛ اثرات شبکه از طریق ساختار سلسله مراتب، برای کنشگرانی که در قسمتهای مختلف سلسله مراتب قرار گرفتهاند، محدود میشود.
لین با توجه به گزارههای مطرح شده مدل زیر را در مورد سرمایه اجتماعی مطرح مینماید:
نمودار(۶-۲) مدل سرمایه اجتماعی نان لین
موقعیت ساختاری
(هرم سلسله مراتب)
جایگاه شبکه بازده (نتیجه)
(پیوندهای قوی و واسطه) سرمایه اجتماعی (ثروت، قدرت، منزلت)
هدف کنش
(ابزاری یا اظهاری)
۲-۱۰-۲-۲- نظریههای سرمایه اجتماعی در سطح کلان (رهیافت اجتماعمحور)
در این رهیافت، واحد وسطح تحلیل اجتماع است و بر ماهیت و میزان پیوندهای متقاطع و مشارکت گروهها در شبکههای غیررسمی و سازمانهای مدنی رسمی تأکید میشود. این رهیافت بر روشهایی پای میفشارد که اعضای اجتماع با همدیگر بهویژه بر سر مسائل مشترک تعامل و همکاری دارند؛ زیرا در این رهیافت سرمایه اجتماعی به عنوان شاخص یا لازمه قابلیتهای مدنی در نظر گرفته میشود. بنابراین توجه ویژهای به نقش دولت و نهادهای حقوقی و قانونی در تسهیل یا ایجاد مشارکت معطوف میگردد. (فصیحی، ۱۳۸۹، ص۹۸)
۱-۲-۱۰-۲-۲- رابرت پاتنام
سومین متفکر برجسته در زمینه سرمایه اجتماعی رابرت پاتنام، استاد علوم سیاسی دانشگاه هاروارد میباشد. پاتنام بیشتر بر تأثیر سرمایه اجتماعی در سطح ملی علاقمند میباشد، اینکه سرمایه اجتماعی چه تأثیری بر نهادهای دموکراتیک و در نهایت بر توسعه اقتصادی دارد. تعریف پاتنام از سرمایه اجتماعی مستقیماً تحت تأثیر کلمن میباشد. پاتنام در تعریف سرمایه اجتماعی مینویسد: اعتماد، هنجارها و شبکههایی که همکاری و تعاون را برای نیل به منافع متقابل آسان میسازند. تفاوت عمده بین پاتنام با کلمن و بوردیو در این است که پاتنام این مفهوم را فراتر از سطح فردی و در سطح ملی بکار گرفته است. به اعتقاد پاتنام، شبکههای مشارکت مدنی (نظیر انجمنهای شکل گرفته در نظام همسایگی، تعاونیها، باشگاههای ورزشی و نظیر آنها) از اشکال اساسی سرمایه اجتماعی محسوب میشوند. (شارع پور، ۱۳۸۵، ص۳۵) از نظر او سرمایه اجتماعی، آن دسته از ویژگیهای سازمان اجتماعی است که هماهنگی و همکاری را برای سود متقابل تسهیل میکند. که عبارتند از: شبکه ها، معامله متقابل و اعتماد اجتماعی. (کلدی، ۱۳۸۴، ص۱۹۱)
شبکهها: شبکههای رسمی و غیر رسمی ارتباطات و مبادلات، در هر جامعهای اعم از مدرن و سنتی، فئودالی یا سرمایهداری و … وجود دارد. این شبکهها در دو نوع افقی و عمودی هستند. در شبکههای افقی، شهروندان از قدرت و و ضعیت برابری برخوردارند. هر چه این شبکهها در جامعهای متراکمتر باشند، احتمال بیشتری وجود دارد که شهروندان بتوانند در جهت منافع متقابل همکاری کنند. انجمنهای همسایگی، کانونهای سرودخوانی، تعاونیها، باشگاههای ورزشی و احزاب مردمی نمونههایی از شبکههای افقی میباشند. اما در شبکههای عمودی هم شهروندانی عضوند که در وضعیتی نابرابر نسبت به هم به سر میبرند و ارتباطی با هم ندارند. شبکههای عمودی یا سلسله مراتبی فاقد توان برقراری اعتماد و همکاری اجتماعی هستند که علت آن هم در غیر موثق بودن جریان اطلاعات در شبکه عمودی نسبت به شبکه افقی وهنجارهای معاملهی متقابل و مجازاتهای مربوط به تخلف از آن که مانع فرصت طلبی میشوند.
شبکهها دارای ویژگیهای خاص و منحصر به فردی هستند که باعث تأثیر سودآوری آنها بر جامعه میشود. این ویژگیها عبارتند از:
الف-شبکههای مشارکت مدنی، هزینههای بالقوه عهدشکنی را در هر معاملهای افزایش میدهند.
ب-شبکههای مشارکت مدنی، هنجارهای قوی معامله متقابل را تقویت میکنند. هموطنانی که در بسیاری از زمینههای اجتماعی ارتباط متقابل دارند، آماده هستندتا هنجارهای قوی رفتار قابل قبول را توسعه دهند.
ج-شبکههای مشارکت مدنی، ارتباطات را تسهیل میکنند و جریان اطلاعات را در مورد قابل اعتماد بودن افراد بهبود میبخشند.
د-شبکههای مشارکت مدنی، تجسم موفقیت پیشینیان در همکاری هستند که میتوانند به عنوان یک چارچوب فرهنگی شفاف، برای آینده عمل نمایند. (پاتنام، ۱۳۸۰، صص۲۹۸-۲۹۶)
هنجارهای معامله متقابل: در هر گروه اجتماعی، هنجارهایی هستند که کمترین سود آنها تقویت اعتماد، کاهش هزینه معاملات و تسهیل همکاری است. پاتنام این هنجارها را از مولدترین اجزای سرمایه اجتماعی

دیدگاهتان را بنویسید