منبع پایان نامه ارشد با موضوع سنت و مدرنیته، فرزندآوری، منافع اقتصادی، ملاحظات اقتصادی

انتخاب متقابل، تجربۀ جنسی، معاشرت قبل از ازدواج، نیاز عاطفی، گریز از تنهایی، روابط انسانی، همباشی، استقلال و واژههایی از این دست روبهرو هستیم (علی احمدی، 1389: 129).
جدول 2- 6 ازدواج در دو گفتمان سنت و مدرنیته
نگرش سنتی به ازدواج
نگرش مدرن به ازدواج
پیوند میان دو خانواده
پیوند میان دو فرد
تصمیم جمعی
انتخاب و تصمیم فردی
اغلب مبتنی بر ملاحظات خانوادگی
اغلب مبتنی بر عشق

– آشنایی و مناسبات پیش از ازدواج
اگر مناسبات بین دو جنس قبل از ازدواج در نگرش سنتی گناه تلقی میشود، برعکس، نگرش مدرن آن را یک ضرورت میداند. همچنین در گفتمان سنت، آشناییِ دختر و پسر معمولاً در خانه و در حضور خانوادهها صورت میگیرد درحالیکه در گفتمان مدرنیته، آشنایی اکثراً در محیط بیرون (محلّ کار، دانشگاه، کافه و غیره) و بدون حضور خانواده اتفاق میافتد.
جدول 2- 7 مناسبات قبل از ازدواج در دو گفتمان سنت و مدرنیته
نگرش سنتی به مناسبات پیش از ازدواج
نگرش مدرن به مناسبات پیش از ازدواج
گناه
ضرورت
اغلب آشنایی در خانه و با حضور خانوادهها
اغلب آشنایی در خارج از خانه و بدون حضور خانوادهها

– اهداف ازدواج
فرزندآوری و بقاء نسل از مهمترین اهداف ازدواج سنتی به شمار میآید، درصورتیکه در گرایش مدرن، بچهدارشدن دیگـر امری تصادفی و تحمیلی نیست، بلکه اقـدامی داوطلبانه و درازمدت است و پدران و مادران بیش از پیش به مسئولیتهایشان آگاهی دارند (بهنام، 1383: 106). در این دیدگاه همزیستی و تولید فرزند کاملاً مجزّا از یکدیگر نگاه داشته میشوند به نحوی که زوجهایی که به این شیوۀ زندگی روی میآورند عملاً صاحب فرزند نمیشوند (سگالن، 1380: 174). نکتۀ دیگر اینکه ازدواجهای سنتی معمولاً به شدت تحت تأثیر ملاحظات اقتصادی قرار دارند (گیدنز، 1383: 131). اما در گرایش مدرن، ازدواج دیگـر بـه مثابه نهادی که وابسته بـه شرایط اقتصادی محض باشد تلقی نمیشود (روزن باوم، 1367: 153).
جدول 2- 8 اهداف ازدواج در دو گفتمان سنت و مدرنیته
اهداف ازدواج سنتی
اهداف ازدواج مدرن
فرزندآوری – بقاء نسل- منافع اقتصادی
ارضاء عاطفی و جنسی

– سالمندان و بیماران
در فرهنگهای سنتی نگهداری از پـدر و مادر و یـا اقوام سالمند و بیمار یک ضرورت بـهحساب میآید، ولی در دیدگاه مدرن و امروزی این ضرورت کمرنگ شده و فرزندان اغلب به جای اینکه خود از پدر و مادر سالمند و بیمارشان نگهداری کنند آنها را بهدست پرستار میسپارند و یا روانۀ آسایشگاه سالمندان میکنند.
جدول 2- 9 سالمندان و بیماران در دو گفتمان سنت و مدرنیته
نگرش سنتی به سالمندان و بیماران
نگرش مدرن به سالمندان و بیماران
در اکثر موارد نگهداری توسط فرزندان و یا اقوام
در اکثر موارد نگهداری توسط پرستار یا آسایشگاه

– حرمت بزرگان
در نگرش سنتی احترام بـه بزرگترها از واجبات است، درحالیکه در نگرش مدرن این ضرورت رفتهرفته کاهش مییابد.
جدول 2- 10 احترام به بزرگترها در دو گفتمان سنت و مدرنیته
نگرش سنتی به حرمت بزرگان
نگرش مدرن به حرمت بزرگان
واجب و ضروری
غیرضروری
– طلاق
طلاق نیز همچون ازدواج و سایر مفاهیم حوزۀ خانواده در دو دیدگاه سنتی و مدرن ماهیت متفاوتی دارد. در گرایش سنتی طلاق نشانهای بر نااستواری خانواده و علامت بروز بحرانی اجتماعی و فردی قلمداد میشود و نمایندۀ مجازاتی است که به دلیل کوتاهی در قبال همسر، زوجین، فرزندان، خانواده و جامعه اعمال میشود (سگالن، 1380: 176). در این دیدگاه، طلاق عملی قبیح به حساب میآید و شخص مطلّقه بخشی از احترام اجتماعی خود را از دست میدهد. در گرایش مدرن اما، قُبح طلاق روندی کاهشی یافته (ارمکی، 1390: 131)، و جدایی زوجین جنبهای متعارف پیدا کرده است. دیگر طلاق نوعی کژرفتاری تلقی نمیشود بلکه خود به بخشی از قواعد ازدواج مبدل شده است. طلاق امروزه پدیدهای عادی است و عملی بهنجار انگاشته شده و به گونهای روزافزون اقدامی برای رهایی از تنش خانوادگی تلقی میشود (سگالن، 1380: 183). «طلاق به گفته مؤلفان بحرانی در زندگی شخصی افراد است که در عین حال هم خطرهایی برای امنیت و رفاه آنان در بر دارد و هم فرصتهایی تازه برای تحول شخصی آنها و نیکبختی آیندهشان فراهم میآورد» (گیدنز، 1383: 27).
جدول 2- 11 طلاق در دو گفتمان سنت و مدرنیته
نگرش سنتی به طلاق
نگرش مدرن به طلاق
عملی قبیح و نابهنجار
پدیده ایعادی و بهنجار
طرد شدن و یا از دست دادن احترام اجتماعی
فرصتی تازه برای تحول شخصی و یا ازدواج دوباره
سوختن و ساختن، در هر صورت از طلاق بهتر است
(زن با لباس سفید میاد خونه شوهر و با کفن میره)
امکانی برای رهایی از تنش

– فرزندآوری
فرزندآوری در نگرش سنتی، یک ضرورت محسوب میشود. درصورتیکه در نگرش مدرن، اقدامی داوطلبانه است.
جدول 2- 12 فرزندآوری در دو گفتمان سنت و مدرنیته
نگرش سنتی به فرزندآوری
نگرش مدرن به فرزندآوری
ضرورت
اقدامی داوطلبانه

– نقش و روابط میان اعضای خانواده
بنا به گزارش سایت همشهری، در خانوادۀ سنتی میان اعضای خانواده نوعی حریم وجود دارد، حریمی که ایجاد فاصله میکند و فرصت گفتوگوی متقابل را از بین میبرد. در چنین شرایطی زن و شوهر و والدین و فرزندان جز در موارد خاص بـا یکدیگر مواجه نمیشوند و همیشه یکسری حریمها را برای هم حفظ میکنند و جرأت نزدیکشدن به آنها را به خود نمیدهند. اما در دنیای مدرن به علت ازمیانرفتن فاصلهها و
حریمها و ایجادشدن صمیمیت بیش از حد، کمتر امر خصوصی برای فرد باقی میماند و امکان گفتوگو بین اعضای خانواده افزایش مییابد (سایت همشهری آنلاین). همچنین نگرش سنتی برای هرکدام از اعضای خانواده نقش و وظیفۀ مشخص و از پیش تعیینشده قائل است، درصورتیکه نگرش مدرن اعتقاد به همکاری و همیاری میان اعضاء دارد.
جدول 2- 13 روابط خانوادگی در دو گفتمان سنت و مدرنیته
روابط میان اعضای خانواده در گفتمان سنت
روابط میان اعضای خانواده در گفتمان مدرنیته
نداشتن دیالوگ
گفتوگوی متقابل
حفظ حریم – بازگو نکردن اسرار – پنهانکاری
ایجاد صمیمیت
نقش و وظیفۀ ازپیشتعیینشده برای هرکدام از اعضاء
لزوم همکاری و همیاری میان اعضاء – تقسیم وظایف
اغلب رفتارهای همراه با تعصّب
اغلب رفتارهای بدون تعصب
پیشداوری – قضاوت سریع و تصمیمگیریِ عجولانه
قضاوت و تصمیمگیری همراه با تأمل و تعقل
– مهاجرت
تفکر سنتی عموماً، ترک وطن و مهاجرت را عملی ناپسند دانسته و زندگی در ایران را تحت هر شرایطی ترجیح میدهد. ولی در تفکر مدرن، مهاجرت نه تنها عمل ناپسندی به شمار نمیآید بلکه در اغلب موارد حتی، زندگی در غرب به زندگی در ایران ترجیح داده میشود.
جدول 2- 14 مهاجرت در دو گفتمان سنت و مدرنیته
نگرش سنتی به ترک وطن
نگرش مدرن به ترک وطن
اغلب مخالف – دوستدار زندگی در ایران
اغلب موافق – دوستدار زندگی در غرب

– مناسبات جنسی
گزارش دیگری از سایت همشهری حاکی از این است که در گرایش سنتی با مناسبات جنسی پدرسالارانه مواجه هستیم که سلطۀ یکی بر دیگری وجود دارد، سلطهای که از سوی یک طرف (مرد) اِعمال و از سوی طرف دیگر (زن) پذیرفته میشود. بهطورکلی پدرسالاری بر فرض تداوم روابط استوار است. عامل سلطه نیز این تداوم را تشدید میکند و در جهت ادامۀ رابطه گام برمیدارد. در این حالت اساساً وجه تساوی میان زن و مرد منتفی است. اما در دنیای مدرن، ساختار پدرسالارانۀ روابط جنسی با بحران مواجه میشود و گرایشهای مردان به اعمال سلطه، از سوی زنانی که طالب تساوی جنسی در روابط عاشقانه هستند، رد میشود. در این حالت ساختار مناسبات جنسی بسیار شکننده است و با امتناع یک طرف، به نیستی میرسد؛ بنابراین سلطه نمیتواند در آن جایی داشته باشد (همان).
جدول 2- 15 مناسبات جنسی در دو گفتمان سنت و مدرنیته
نگرش سنتی به مناسبات جنسی
نگرش مدرن به مناسبات جنسی
سلطهجویانه (فعال- منفعل)
تساویطلبانه (فعال- فعال)
دارای تداوم
دارای ساختار شکننده

– عشق
گر کسی وصف او ز من پرسد بیدل از بینشان چه گوید باز
عاشقان کشتگان معشوقند بر نیاید ز کشتگان آواز
همچنین بنا به گزارش سایت فوق، این شعر سعدی به خوبی وضعیت روابط عاشقانه در جهان سنتی را برای ما بازنمایی میکند: اولاً فاصلۀ عاشق و معشوق را چنان دور از هم نشان میدهد که شناخت و توصیف معشوق برای عاشق در آن به منزلۀ شناخت و توصیف یک موجود بینشان و مجهول است. موجود بینشانی که عاشق برای رمزگشایی از وجود پر رمز و راز او، هیچ نشانۀ معلومی در دست ندارد. ثانیاً از نوعی هجران سخن میگوید که عاشق اسیر آن است، به گونهای که از مشقت دوری معشوق، همچون مردهای میماند. بـا ایـن تحلیل، عشق در دنیای سنتی عشقی یکسویـه و بـافاصله است. این الگو یک طرف را فعال و دیگری را منفعل فرض میکند. درصورتیکه در دنیای مدرن، دیگری نیز خواهان کُنش فعالانه در عشق است. عشقها معمولاً دوسویهاند و روابط، صمیمانه. در این حالت جایی برای عشقهای بافاصله باقی نمیماند (همان).
همچنین در نگرش سنتی، عشق معمولاً توأم با حس مالکیت است. این حسّ مالکیت چه در روابط زن و شوهر و چه در روابط والدین و فرزندان به چشم میخورد. به گفته علی رفیعی: «آن عشقی که توأم با رهایی است و فرد خود را به عشق میسپارد ولی در عین حال بالهایش بازتر میشود و پروازش اوج میگیرد، انگار مترادف با نوعی گناه و ممنوعیت است» (مجلۀ فیلمنگار، شماره 106: 42).
جدول 2- 16 عشق در دو گفتمان سنت و مدرنیته
نگرش سنتی به عشق
نگرش مدرن به عشق
بافاصله – دست نیافتنی – مقدس
بیفاصله
اغلب یکسویه (فعال- منفعل)
دوسویه (فعال- فعال)
توأم با حسّ مالکیت
توأم با رهایی و آزادیِ فردی
– تقدیر و سرنوشت
در گرایش سنتی اعتقاد بر این است که در ذات جهان، شکل و قالبی وجود دارد که زندگی افراد را به رخدادهای کیهانی مرتبط میسازد؛ سرنوشت هر انسان به مفهوم جهتی که زندگـی او باید در پیش گیرد با تقدیری که برای او رقـم زدهاند و با آنچه آینده در دل خود نهفته است، مشخص میگردد (گیدنز، 1383: 158). در این نگرش، سرنوشت را نوعی جبـر از پیش تعیینشده میدانند. مفهوم سـرنوشت در بسـیاری از فرهنگهای سنتی بـه مردمان میآموزد کـه اسـیر رویدادهـا و ترتیبات پیشساختهاند و اصولاً قادر نیستند زندگی خود را به پیروی از تعقل و خرد خویش سامان دهند (همان: 108). «ماکیاولی در اثر معروف خود، شهریار چنین میگوید: بسیاری از مردم معتقد بودهاند و هنوز هم هستند که امور این دنیا به نحوی از انحاء به ارادۀ سرنوشت و خداوند تمشیت مییابند و عقل و خرد مردمان را هیچ نقشی در آن امور نیست و برعکس، آدمیان هیچ درمانی هم برای آنها نتوانند داشت» (همان: 159). اما گفتمان مدرن با چنین مفهومی در تقابل است، در این نگرش، سرنوشت و تقدیر نقشی برعهده ندارد و گردش امور نظام براساس راه و رسمی صورت میگیرد که میتوان آن را کنترل آشکار دنیاهای طبیعی و اجتماعی به وسیلۀ
آدمیان نامید (همان: 157). در فرهنگ مدرن فرد با انتخابهای خود، آیندهاش را میسازد و خود نیـز مسئولیت انتخابهایش را برعهده میگیرد.
جدول 2- 17 سرنوشت در دو گفتمان سنت و مدرنیته
نگرش سنتی به تقدیر
نگرش مدرن به تقدیر
جبری – ازپیشتعیینشده – تحت تاثیر رخدادهای کیهانی
شکلگیری توسط انتخابهای خود فرد
غیر قابل تغییر
قابل تغییر توسط فرد

2- 1- 10 اَشکال خانواده
– خانوادۀ سنتی
خانوادۀ سنتی خانوادهای است که تمامی اعضای آن نسبت به مفاهیم بنیادیِ خانواده نگرش سنتی دارند. دراینصورت، تنها یک گفتمان بر خانواده حاکم خواهد بود که گفتمان سنت است و چالشی میان اعضای خانواده وجود نخواهد داشت.
– خانوادۀ مدرن
خانوادۀ مدرن خانوادهای است که تمام اعضای آن نسبت به مفاهیم محوریِ خانواده نگرش مدرن داشته و طبق آن عمل نمایند. دراینصورت، تنها گفتمان مسلط بر خانواده، گفتمان مدرنیته است و طبیعتاً در این حالت نیز میان اعضای خانواده چالش چندانی نخواهد بود.
– خانوادۀ التقاطی یا در حال گذار
حال اگر یک یا چند نفر از اعضای خانواده نگرش سنتی و یک یا چند نفر دیگر از اعضای همان خانواده نگرش

دیدگاهتان را بنویسید