منبع پایان نامه ارشد درمورد مواد محرک

و همکاران (1998) مشاهده کردند که فعالیت کرم ها در خاک باعث ترشح ترکیبات کلسیم دار توسط غدد کلسی فروز و تعدیل pH می گردد.
طبق گزارش انصاری82 و اسماعیل83 (2008) هر چه نسبت C/N کمتر باشد، نسبت تجزیه بیشتر و از این رو غلظت کل نیتروژن در ورمی کمپوست بیشتر خواهد بود. کرمهای خاکی تاثیر زیادی بر معدنی شدن نیتروژن آلی دارند (ونکاتش و اورا ، 2008).

4-3- بررسی تاثیر کاربرد کمپوست زباله شهری و ورمی کمپوست روی خصوصیات مورفو-فیزیولوژیکی کلزا تحت تنش خشکی
جدول 4-3 نتایج آزمون تجزیه واریانس برای خصوصیات مورفو-فیزیولوژیکی گیاه کلزا تحت تنش خشکی را نشان می دهد که به ترتیب مورد بررسی قرار می گیرد.

جدول 4-3- نتایج تجزیه واریانس تاثیر و کارایی کمپوست زباله شهری و ورمی کمپوست تحت شرایط تنش خشکی بر خصوصیات مورفو-فیزیولوژیکی گیاه کلزا

میانگین مربعات

ارتفاع گیاه
قطر ساقه
تعداد برگ
سطح برگ
محتوی آب نسبی
برگ
نسبت سطح برگ (LAR)
شاخص SPAD
وزن خشک گیاه
وزن خشک ریشه
عملکرد دانه
بلوک
3
2/69**
7/1ns
3*
3/29ns
4/61**
2/0ns
9/18ns
6/4ns
3/0**
45/0**
آبیاری (I)
2
2386**
157**
6/229**
5835**
4/1161**
2/1*
8/1945**
7/297**
15**
7/30**
کود زیستی (BF)
4
4/559**
6/85**
9/27**
2/1683**
6/616**
0/6**
5/496**
7/19**
4/4**
7/12**
I×BF
8
8/60**
6/2*
2/7**
7/264**
1/20**
7/0ns
2/38**
4/6**
5/0**
5/0**
خطا
42
6/15
1
1
4/37
7/6
35/0
5/8
7/1
1/0
079/0
ضریب تغییرات

5/8
9/9
6/6
4/10
6/3
5/13
7/5
7/9
7/9
37/7
**معنی دار درسطح یک درصد *معنی دار در سطح پنج درصد ns غیر معنی دار

4-3-1- ارتفاع گیاه، قطر ساقه و تعداد برگ
نتایج حاصل از تجزیه واریانس صفات ارتفاع گیاه، قطر ساقه، تعداد برگ نشان دادند که بین سطوح مختلف آبیاری در کلیه این صفات اختلاف آماری معنی دار وجود دارد (جدول 4-3). نتایج مقایسه میانگین با آزمون چند دامنه ای دانکن در سطح احتمال 5 درصد نشان داد که بیشترین مقدار این صفات از تیمار آبیاری نرمال (آبیاری در 75 درصد رطوبت وزنی) بدست آمد و تیمارهای تنش ملایم (آبیاری در 55 درصد رطوبت وزنی) و تنش شدید (آبیاری در 35 درصد رطوبت وزنی) باعث کاهش معنی دار این صفات گشت (شکل 4-1، 4-2، 4-3). رضادوست و همکاران (1388) نشان دادند با افزایش تنش خشکی ارتفاع بوته کلزا کاهش می یابد. با توجه به نامحدود بودن رشد کلزا، به نظر می رسد وقوع تنش خشکی از طریق کاهش فتوسنتز و انتقال شیره پرورده به بخش های فوقانی گیاه موجب کاهش ارتفاع بوته گردیده است. شیخ و همکاران (1384) معتقدند ارتفاع بیشتر می تواند دلیلی بر وجود تعداد برگ و طول ساقه و در نتیجه سطح فتوسنتز کننده بالاتر باشد که این عوامل منجر به افزایش تولید مواد فتوسنتزی و رشد گیاه می شوند.

شکل4-1- اثرات ساده تاثیر سطوح مختلف تنش خشکی در ارتفاع گیاه کلزا.
*میانگین های دارای حداقل یک حرف مشترک در سطح احتمال پنج درصد تفاوت معنی داری ندارند.

شکل4-2- اثرات ساده تاثیر سطوح مختلف تنش خشکی در قطر ساقه گیاه کلزا.
*میانگین های دارای حداقل یک حرف مشترک در سطح احتمال پنج درصد تفاوت معنی داری ندارند.

شکل4-3- اثرات ساده تاثیر سطوح مختلف تنش خشکی در تعداد برگ گیاه کلزا.
* میانگین های دارای حداقل یک حرف مشترک در سطح احتمال پنج درصد تفاوت معنی داری ندارند.

اثر کود زیستی روی صفات فوق در سطح احتمال یک درصد معنی دار بود (جدول 4-3). بیشترین مقادیر ارتفاع گیاه، قطر ساقه، تعداد برگ از تیمار کاربرد چهار درصد ورمی کمپوست بدست آمد، که اختلاف معنی داری بین تیمار کاربرد چهار درصد ورمی کمپوست با تیمار کاربرد چهار درصد کمپوست زباله شهری از نظر صفات طول بوته و تعداد برگ مشاهده نشد، اما اختلاف این تیمار از نظر صفات قطر ساقه با سایر تیمارهای کود زیستی معنی دار بود (جدول 4-4). از آنجایی که رشد و نمو گیاه شدیدا وابسته به پارامترهای حاصلخیزی خاک می باشد (چاندا84 و همکاران، 2011) به نظر می رسد که بهبود خصوصیات فیزیکی، شیمیایی و زیستی بستر کشت به وسیله کمپوست زباله شهری (باچمن و متزگر85، 2007) و ورمی کمپوست (چاندا و همکاران، 2011) دلیل افزایش رشد گیاه نسبت به تیمار شاهد می باشد. استوس86 و همکاران (2008) نیز در بررسی خود افزایش ارتفاع گیاه را با استفاده از کمپوست زباله شهری گزراش نمودند، این محققین دلیل این امر را وجود مقادیر زیاد عناصر غذایی بویژه نیتروژن و فسفر در کمپوست زباله شهری دانستند. از طرفی می توان دلیل مزیت نسبی ورمی کمپوست به کمپوست زباله شهری در افزایش رشد گیاه را به علت تولید مواد هومیک و سایر مواد محرک رشد نظیر هورمون های رشد گیاهی، در طول فرآیند تولید ورمی کمپوست توسط ریزموجودات و در نتیجه افزایش زیتوده، فعالیت و تنوع زیستی میکروبی و بهبود حاصلخیزی خاک دانست (یوما و مالاتی87، 2009).
اثر متقابل آبیاری در کود زیستی برای صفات ارتفاع گیاه، تعداد برگ در سطح یک درصد، در صفت قطر ساقه در سطح پنج درصد معنی دار بود (جدول 4-3). نتایج مقایسه میانگین نشان دادند که بیشترین مقدار ارتفاع گیاه، قطر ساقه، تعداد برگ از تیمار آبیاری نرمال و کاربرد چهار درصد ورمی کمپوست بدست آمد، که البته در صفات ارتفاع گیاه، قطر ساقه و تعداد برگ اختلاف تیمار مذکور با تیمار آبیاری نرمال و کار
برد چهار درصد کمپوست زباله شهری معنی دار نبود (جدول 4-4). به نظر می رسد که افزایش رشد گیاه در شرایط تنش خشکی به دلیل بهبود حاصله در خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک در نتیجه کاربرد کودهای زیستی کمپوست و ورمی کمپوست باشد (رهبریان88 و همکاران، 2010). کارایی کمپوست و ورمی کمپوست در افزایش مقاومت گیاه به تنش خشکی عموما به اثرات سودمند کاربرد آنها در خاک و گیاه نسبت داده می شود، زیرا اجزای تشکیل دهنده کمپوست و ورمی کمپوست نقش مهمی در تحریک فرآیندهای متابولیک، افزایش رشد و افزایش تولید و تجمع متابولیت ها در بافت های گیاهی در شرایط تنش های محیطی را دارند (تارتورا89، 2010).

جدول 4-4- نتایج مقایسه میانگین اثر ساده کود زیستی و اثرات متقابل کمپوست زباله شهری و ورمی کمپوست تحت شرایط تنش خشکی در ارتفاع گیاه، قطر ساقه، تعداد برگ گیاه کلزا

ارتفاع گیاه
(cm)
قطر ساقه
(mm)
تعداد برگ
کود زیستی (BF)

عدم مصرف کود (شاهد)
1/36c
8/5d
13d
ورمی کمپوست 2 درصد
6/47b
3/10c
16b
ورمی کمپوست 4 درصد
5/52a
6/12a
17a
کمپوست 2 درصد
7/44b
7/10c
15c
کمپوست 4 درصد
7/52a
8/11b
17a
I×BF

I1×BF1
4/41f
8/7g
15de
I1×BF2
5/59b
9/12bc
20b
I1×BF3
3/68a
7/16a
22a
I1×BF4
7/57bc
4/13b
19b
I1×BF5
5/65a
3/15a
22a
I2×BF1
2/35gh
6/5h
13fg
I2×BF2
7/44ef
3/10de
15de
I2×BF3
8/47de
3/12bc
16cd
I2×BF4
8/42ef
9/9def
14def
I2×BF5
1/53cd
4/11cd
17c
I3×BF1
8/31h
8/3i
12g
I3×BF2
5/38fg
9/8g
13fg
I3×BF3
4/41f
9efg
14efg
I3×BF4
6/33gh
8/8efg
11h
I3×BF5
4/39fg
6/8fg
13fg
I: سطوح آبیاری، 1I: آبیاری نرمال (آبیاری در 75 درصد رطوبت ظرفیت مزرعه (FC))، 2I: تنش ملایم (آبیاری در 55 درصد رطوبت FC)، 3I: تنش شدید (آبیاری در 35 درصد رطوبت FC)؛ BF: کود زیستی، 1BF: عدم مصرف کود (شاهد)، 2BF: ورمی کمپوست 2 درصد، 3BF: ورمی کمپوست 4 درصد، 4BF: کمپوست 2 درصد، 5BF: کمپوست 4 درصد.
* حروف متفاوت در هر ستون بیانگر اختلاف معنی دار بین تیمارها در سطح پنج درصد است.
4-3-2- سطح برگ، محتوی نسبی آب گیاه، نسبت سطح برگ و شاخص SPAD
نتایج حاصل از تجزیه واریانس صفات سطح برگ، محتوی نسبی آب گیاه، نسبت سطح برگ و شاخص SPAD نشان دادند که بین سطوح مختلف آبیاری در کلیه این صفات اختلاف آماری معنی دار وجود دارد (جدول 4-3). نتایج مقایسه میانگین با آزمون چند دامنه ای دانکن در سطح احتمال 5 درصد نشان داد که بیشترین مقدار این صفات از تیمار آبیاری نرمال (آبیاری در 75 درصد رطوبت وزنی) بدست آمد و تیمارهای تنش ملایم (آبیاری در 55 درصد رطوبت وزنی) و تنش شدید (آبیاری در 35 درصد رطوبت وزنی) باعث کاهش معنی دار این صفات گشت. نتایج مقایسه میانگین همچنین نشان دادند که بیشترین مقدار شاخص SPAD از تیمار آبیاری نرمال بدست آمد و تیمارهای تنش ملایم باعث کاهش 3/24 درصدی شاخص SPAD و تنش شدید نیز باعث کاهش 2/47 درصدی شاخص SPAD نسبت به تیمار آبیاری نرمال شدند (جدول 4-5). دانشمند90 (2006) نشان داد که تنش خشکی باعث کاهش معنی دار شاخص های مرفولوژیک و فیزیولوژیک گیاه از قبیل سطح برگ و محتوی نسبی آب گیاه می گردد. مطالعات زیادی نشان داده اند که تنش خشکی میزان کلروفیل گیاه را کاهش می دهد (بلترانو و رونکو91، 2008: نیکولاوا92 و همکاران، 2010). اخا93 و همکاران (2011) نشان دادند که میزان کلروفیل با افزایش تنش خشکی کاهش می یابد. رهبریان و همکاران (2010) نشان دادند که با افزایش شدت تنش آبی، میزان محتوی آب نسبی کاهش می یابد. تارومینکنگ و کوتو94(2003) دلایل کاهش محتوی آب نسبی برگ را تاخیر در رشد ریشه و فعالیت آن و همچنین افزایش میزان تبخیر و تعرق بیان نمودند. نیکولاوا و همکاران (2010) نیز کاهش 13 تا 15 درصدی میزان کلروفیل در گیاهان تحت تنش نسبت به شاهد را گزارش نمودند. میزان فتوسنتز در پاسخ به تنش خشکی بدلیل عوامل روزنه ای ( بسته شدن روزنه) و غیر روزنه ای (نقص در فرآیندهای متابولیک) محدود شده و در کل میزان کلروفیل کاهش می یابد (مفاخری و همکاران، 2010). بعلاوه تحت شرایط تنش خشکی بازیابی مواد و بویژه نیتروژن کاهش می یابد، و از آنجایی که کلروپلاست ها برای ساخت کلروفیل نیازمند نیتروژن می باشند، سرعت تولید کلروفیل کاهش یافته و کندتر می گردد ( پاک نژاد و همکاران، 2007). از آنجایی که جذب و ساخت95 گیاه در شرایط تنش خشکی به میزان زیادی توسط دو عامل اصلی سطح برگ و فتوسنتز در هر واحد سطح برگ کنترل می شود، در شرایط کمبود آب، افزایش میزان آبسزیک اسید از طریق کاهش میزان تکثیر سلول در مریستم برگ و کاهش فعالیت های حل کنندگی دیواره سلولی که لازمه ی طویل شدن برگ می باشد از توسعه سطح برگ جلوگیری می کند (ادمادس96 و همکاران، 1996؛ بانزیگر97 و همکاران، 2000).
اثر کود زیستی روی صفات فوق در سطح احتمال یک درصد معنی دار بود (جدول 4-3). بیشترین مقادیر سطح برگ، نسبت سطح برگ و شاخص SPAD از تیمار کاربرد چهار درصد ورمی کمپوست بدست آمد، که اختلاف این تیمار از صفات سطح برگ و نسبت سطح برگ با سایر تیمارهای کود زیستی معنی دار بود. کاربرد ورمی کموست در هر دو سطح دو و چهار درصد آن نسبت به تیمارهای کاربرد کمپوست زباله شهری در سطوح مشابه دو و چهار درصد باعث افزایش معنی دار صفات سطح برگ، محتوای آب نسبی و نسبت سطح برگ گردید (شکل 4-4 تا شکل 4-7). آسکوئیتو98 و همکاران (2006) نیز افزایش سطح برگ در نتیجه استفاده از تیمارهای ورمی کمپوستی را گزارش نمودند. برووا و کاراناتیسدیس99 (2009) مشاهده کردند با استفاده از ورمی کمپوست رن
گدانه های فتوسنتزی و تبادل گازی در برگهای فلفل افزایش یافت. گلچین و همکاران (2006) گزارش نمودند شاخص سطح برگ و مقدار کلروفیل برگهای پسته در تیمارهای ورمی کمپوستی نسبت به تیمارهای فاقد ورمی کمپوست بالاتر بود. عناصر غذایی نظیر نیتروژن، فسفر، پتاسیم، منگنز، آهن و مس که در صورت استفاده از ورمی کمپوست به آسانی در دسترس گیاه می باشند، در ساخت کلروفیل استفاده می گردد (تیونیسن100 و همکاران، 2010).

شکل4-4- اثرات اصلی تاثیر و کارایی کمپوست زباله شهری و ورمی کمپوست در سطح برگ گیاه کلزا.
*میانگین های دارای حداقل یک حرف مشترک در سطح احتمال پنج درصد تفاوت معنی داری ندارند.

شکل4-5- اثرات اصلی تاثیر و کارایی کمپوست زباله شهری و ورمی کمپوست در محتوی نسبی آب برگ کلزا.
*میانگین های دارای حداقل یک حرف مشترک در سطح احتمال پنج درصد تفاوت معنی داری ندارند.

شکل4-6- اثرات اصلی تاثیر و کارایی کمپوست زباله شهری و ورمی کمپوست بر روی نسبت سطح برگ کلزا.
*میانگین های دارای حداقل یک حرف مشترک در سطح احتمال پنج درصد تفاوت معنی داری ندارند.

شکل4-7- اثرات اصلی تاثیر و کارایی کمپوست زباله شهری و ورمی کمپوست بر روی شاخص SPAD کلزا.
*میانگین های دارای حداقل یک حرف مشترک در سطح احتمال پنج درصد تفاوت معنی داری ندارند.

اثر متقابل آبیاری در کود زیستی برای صفات سطح برگ، محتوی آب نسبی و شاخص SPAD در سطح یک درصد معنی دار بوده و برای صفت نسبت سطح برگ غیر معنی دار بود (جدول 4-3). نتایج مقایسه میانگین نشان دادند که بیشترین مقدار سطح برگ و محتوی آب نسبی و شاخص SPAD از تیمار آبیاری نرمال و کاربرد چهار درصد ورمی کمپوست بدست آمد (جدول 4-5). نتایج بررسی ها نشان داده که ورمی کمپوست نقش مهمی در افزایش رشد و عملکرد گیاهان زراعی دارد (زالر101 ، 2007؛ اتیه102 و همکاران، 200). تجزیه زیستی توسط کرمهای خاکی، سرعت و میزان هیومیکی شدن مواد را افزایش داده و با بالا بردن نسبت هیومیک اسید به فولویک اسید باعث افزایش رشد و عملکرد گیاهان زراعی می گردد (آسکوئیتو و همکاران، 2006). کمپوست زباله شهری نیز با تامین عناصر غذایی و بویژه نیتروژن و فسفر می تواند باعث بهبود وضعیت تغذیه ای و رشد گیاهان گردد (والکر و برنال103 ، 2004).

جدول 4-5- نتایج مقایسه میانگین اثرات ساده تنش خشکی و متقابل تاثیر و کارایی کمپوست زباله شهری و ورمی کمپوست تحت شرایط تنش خشکی در بررسی سطح برگ، محتوی آب نسبی، نسبت سطح برگ و SPAD گیاه کلزا

سطح برگ
(cm2)
محتوی آب نسبی برگ
(%)
نسبت سطح برگ
(LAR)
شاخص SPAD
آبیاری (I)

شاهد (75/0FC)
3/76a
76/79a
7/4a
4/61a
تنش متوسط (55/0FC)
6/56b
74/71b
3/4ab
6/50b
تنش شدید (35/0FC)
3/42c
53/64c
2/4b
7/41c
آبیاری (I)× کود زیستی

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *