کشورهای در حال توسعه

فصل دوّم

 

اینجا فقط تکه های از پایان نامه به صورت رندم (تصادفی) درج می شود که هنگام انتقال از فایل ورد ممکن است باعث به هم ریختگی شود و یا عکس ها ، نمودار ها و جداول درج نشوند.

برای دانلود متن کامل پایان نامه ، مقاله ، تحقیق ، پروژه ، پروپوزال ،سمینار مقطع کارشناسی ، ارشد و دکتری در موضوعات مختلف با فرمت ورد می توانید به سایت  77u.ir  مراجعه نمایید

رشته روانشناسی و علوم تربیتی همه موضوعات و گرایش ها :روانشناسی بالینی ، تربیتی ، صنعتی سازمانی ،آموزش‌ و پرورش‌، کودکاناستثنائی‌،روانسنجی، تکنولوژی آموزشی ، مدیریت آموزشی ، برنامه ریزی درسی ، زیست روانشناسی ، روانشناسی رشد

در این سایت مجموعه بسیار بزرگی از مقالات و پایان نامه ها با منابع و ماخذ کامل درج شده که قسمتی از آنها به صورت رایگان و بقیه برای فروش و دانلود درج شده اند

1 مقدمه 21
2-1- پیشینه تحقیق 22
2-1-1- تحقیقات داخلی 23
2-1-2- تحقیقات خارجی 25
2-3 -دیدگاه های نظری 26
2-3-1 دیدگاه های جامعهشناختی 27
2-3-1-1 دیدگاهکارکردگرایی 28
2-3-1-2 دیدگاه وابستگی 30
2-3-1-3 دیدگاه سیستمی 31
2-3-2- دیدگاه جمعیتشناختی 32
2-3-2- دیدگاه اقتصادی درباره مهاجرت 35
2- 3-4- دیدگاه های فرهنگی و اجتماعی 41
2-4- نظریههای مهاجرت 43
2-4-1- نظریه مایکل تودارو 44
2-4-2- نظریه لاوری و راجرز 44
2-4-3- نظریه اسکوتز وشاستاد 44
2-4-4- نظریات جاذبه و دافعه 45
2-5- مهاجرتهای روستا- شهری 47
2-5-1- روندهای مهاجرتی در ایران 50
فصل سوّم
3 – مقدمه 55
3-1 – روش تحقیق کیفی 56
3-2 – نظریهی زمینهای 56
3-2-1 – نحوه گردآوری داده ها 57
3-2-2 – میدان پژوهش 59
3-2-3- روش های نمونهگیری 60
3-4 – جامعه آماری 61
3-5 – تجزیه و تحلیل داده‌ها 63
فصل چهارم

4- مقدمه 65
4-1 – تمایل به مهاجرت به عنوان واکنشی در برابر تغییرات ارزشها 66
4-1- 1- آرمان سازی فرهنگ شهری 66
4-1-2- تغییر سبک زندگی 68
4-1-3 – شکاف نسلی 70
4-1-4 – بهبود کیفیت زندگی 72
4-1-5 – فاصله اجتماعی 72
4-1-6 – جهتگیری رسانهای 74
4-1-7 – رواج مدرکگرایی 76
4-2- تمایل به مهاجرت کنشی به انگیزههای اقتصادی 77
4-2-1- امنیت شغلی 78
4-2-2 – ریسک اقتصادی 79
4-2-3- شکاف درآمدی 82
4-2-4 – ریسک پذیری فعالیتهای کشاورزی 83
4-3- تمایل به مهاجرت به عنوان واکنشی در برابر توسعه نابرابر 85
4-3-1- تبعیض در برخورداری از امکانات 86
4-3-2 – تجربه اقامتی 87
4-2-3- حمایت نهادی 88
4-3-4- شهری شدن روستائیان 90
4-4 – خرده فرهنگ جوانی 90
4-5- ترمیم عزت نفس 92
4-6- نظم پذیری جوامع شهری 93
فصل پنجم
5 – مقدمه 97
5-1- بحث و نتیجه گیری 98
5-2 – پیشنهادات پژوهش 105

5-3 – محدودیت های پژوهش 105
منابع 106
ضمائم
جدول 1-3: ویژگیهای مصاحبه شوندهها 64

مقدمه
مهاجرت در مفهوم کلی خود، جزء مکمل تاریخ انسان است: از کوچ مداوم قبایل عشایری تا تحرک نیروی کار در جوامع صنعتی جهان امروز جستجو برای زیستگاه جدید، همواره مورد توجه بشر بوده و بشر تا می‌توانسته برای بهتر شدن شرایط زندگی خویش اقدام به جابجایی محل سکونت خود نموده است. تحرک جغرافیایی جمعیت موضوع مطالعه جغرافیدانان، جامعهشناسان و برنامهریزان میباشد. انسان اولیه به دلایل مختلف از جمله بهبود بخشیدن به وضعیت زندگی، حس تنوعطلبی، اجبار سیاسی، امنیت و غیره به تغییر محل سکونت خود میپرداخته است. این جابجاییها با آنچه امروز تحقق مییابد کاملاً متفاوت است. از آنجا که در گذشته رشد جمعیت و جابجایی انسانها در مقیاس کوچکتری صورت می‌گرفت، تأثیر این جابجاییها بر ساختار اقتصادی، اجتماعی و جمعیتی مناطق مهاجرفرست و مناطق مهاجرپذیر چندان قابل ملاحظه نبوده و حتی امری کاملاً طبیعی و بعضاً مفید تلقی میشد. امّا در سالهای اخیر موضوع مهاجرت به عنوان یکی از مسائل مهم اجتماعی شهرها، از دغدغه های اصلی برنامهریزان و مدیران شهرها بوده و پیامدهای منفی آن بر مبداء و مقصد را مورد برسی قرار دادهاند. بنابراین مهاجرت تحت عنوان یک فرایند میتواند ناشی از تنگناهایی باشد که قسمتی از آن به ویژگیهای وضعیت محلی و قسمتی دیگر با فرصتهای شغلی و تسهیلات آموزشی بهداشتی که مراکز شهری عرضه میدارند، بستگی داشته باشد، خانوراهای روستای به دنبال کاهش و یا افزایش درآمد خویش به تبعیت از وابستگی اقتصادی و سیاسی روستا به شهر و نیز آگاهی از فرصتهای شغلی موجود در شهرها به همراه برخورداری و استفاده سریعتر از این تسهیلات رفاهی و معیشتی با توجه به دوری و نزدیکی روستا به مراکز شهری به سوی این کانونها مهاجرت کرده و عموماً با دستیابی به رفاه نسبی برای همیشه در این سکونتگاه ها ماندگار میشوند (زالی، 1391: 28).
در این فصل ابتدا به مساله مهاجرت پرداخته میشود، اینکه چرا مهاجرت به عنوان یک مسأله اجتماعی باید مطالعه گردد و بعد از توضیح و شناسایی این مساله، ضرورت انجام این پژوهش و علت انتخاب روش کیفی برای مطالعه این تحقیق اهداف و سوالاتی باید در طول این نوشتار باید به آنها پاسخ داده شود مطرح گردیده است.

بیان مسأله
مهاجرت به عنوان یک پدیدهی جمعیتی قدمتی به اندازهی زندگی بشر دارد. انسان اولیه همچون انسان امروزی برای دست یافتن به زندگی بهتر اقدام به ترک محل زندگی کرده و به محیط دیگری نقل مکان میکرده است. بنابراین، هدف از مهاجرت همواره بهبود شرایط زندگی بوده است. با اینحال پس از انقلاب صنعتی و به ویژه بعد از جنگ جهانی دوم، به علت افزایش بیش از حد مهاجرت در برخی از کشورها و مناطق دنیا پیامدهای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی مهاجرت برای مناطق مهاجرفرست و مهاجرپذیر بیش از حد مورد توجه قرار گرفته است.
«مهاجرت یکی از چهار عامل اصلی تغییر و تحول جمعیت بوده، به دلیل ماهیت خود میتواند علاوه بر تغییرات درازمدت و طولانی، آثار سریع و کوتاهمدت نیز در تعداد و ساختار جمعیت ایجاد کنند» (زنجانی،1380: 12). از آنجا که مهاجرتها معمولاً در سنین کار و فعالیت (64-15 سالگی) صورت می‌گیرد، باعث تغییراتی در ساختار سنی و جنسی جمعیت مبداء و مقصد میشود که خود پیامدهای عمدتاً اقتصادی و اجتماعی را به دنبال دارد (همان:6). مهاجرت داخلی یک فرایند مهم در بسیاری از کشورهاست که عکسالعمل مردم نسبت به عواملی نظیر نابرابریهای اقتصادی منطقهای، ناکامی اجتماعی و عدم رضایت در بسیاری از جنبههای زندگی را منعکس میکند. مهاجرت شدید که قریب به 300 سال پیش در جوامع اروپایی آغاز شده بود و در کشور‌های در حال توسعه در ارتباط مستقیم با برنامه های عمرانی در دههی1960 شکل گرفت. شکل غالب مهاجرت که در این سالها بیشتر روستا – شهری بود موجب متورم شدن سریع شهرها شد که خود پیامدهای بی شماری را به دنبال داشت، رکود در مناطق غیر شهری ، شلوغی بیش از حد شهرها، خدمات اجتماعی نامناسب، افزایش انحرافات و جرایم، پایین آمدن کیفیت محیط زیست، کمبود امکانات بهداشتی و آب آشامیدنی سالم از جمله آثاریاست که مهاجرت از خود بر جای گذاشت (زالی، 1391: 29).
ﻣﻬﺎﺟﺮت و ﺟﺎﺑﺠﺎﻳﻲ ﻣﻜﺎﻧﻲ اﻧﺴﺎنﻫﺎ، ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﻮﺿﻮﻋﻲ ﭘﺎﻳـﺪار در رﺷـﺘﻪﻫـﺎیﮔﻮﻧـﺎﮔﻮن ﻋﻠﻮم اﻧﺴﺎﻧﻲ و اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ، ﺗﻮﺟﻪ ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان را ﺑﻪ ﺧﻮد ﻣﻌﻄﻮف داﺷﺘﻪ اﺳﺖ. ﭘﻮﻳﺎﻳﻲ راﺑﻄـﻪ اﻧﺴﺎنﻫﺎ ﺑﺎ ﻣﻜﺎن در ﻗالب ﭘﺪﻳﺪهی ﻣﻬﺎﺟﺮت ﻗﺮار داﺷﺘﻪ اﺳﺖ. ﺑﻪ ﻋﻠﺖ ﮔﺴـﺘﺮدﮔﻲ ﻣﻬـﺎﺟﺮت در دﻧﻴﺎی اﻣﺮوز، ﻫﻤﻪ ﺟﻮاﻣﻊ ﺑﺸﺮی ﺑﻨﺤﻮی ﺑﺎ ﭼﺎﻟﺶ ﻣﻬﺎﺟﺮت ﺑﺨﺼﻮص ﻣﻬﺎﺟﺮت ﺟﻮاﻧـﺎن از روﺳﺘﺎ ﺑﻪ ﺷﻬﺮﻫﺎ ﻣﻮاﺟﻪ ﻫﺴﺘﻨﺪ (ﺳﺠﺎدﭘﻮر، 1384: 64). در سراسر جهان بهویژه پس از جنگ جهانی دوم مهاجرتهای روستایی به عنوان پدیدهای جمعیتی در عرصه های ملی و بینالمللی مطرح شد. اگرچه این مهاجرتها در آغاز طبیعی و منطقی به نظر می‌رسید اما بعد از چند دهه و به دنبال آثار و پیآمدهای نامطلوب آن در کشورهای کمتر توسعه یافته، غیرمنطقی و مشکلزا تلقی میشود (طاهرخانی،1380: 68).
غالباً در کشورهای در حال توسعه جهان، مهاجرت روستائیان به شهرها، در درجه اول به سوی شهرهای پایتختی بوده و بعد آن مراکز استانها مورد توجه مهاجران قرا میگیرد که علت این امر بیشتر پاسخی به علل و انگیزههای اقتصادی میباشد. ضعف ساختاری مناطق روستایی سبب گردیده تا روستائیان برای بدست آوردن فرصتهای بهتر به مناطق شهری مهاجرت نمایند. گریزناپذیری مهاجرت بویژه در میان اقشار دانشآموخته به عنوان فرار مغزهای روستایی تعبیر شده است؛ لذا مهاجرت برای کسب موفقیت نتیجه منطقی این شعار گشته: «شما بازنده خواهید شد اگر روستا را ترک نکنید» بدین ترتیب ارزشهای سنتی اجتماعات کوچک روستایی با منطق سادگی و بیپیرایگی در مقایسه با فرهنگ شهری رنگ میبازد و مهاجرت به عنوان یکی از پیامدهای آن تظاهر مییابد (قاسمی سیانی، 1388: 147). در مقابل تأثیرات منفی و مخرب مهاجرت بر توسعه شهری در مناطق جهان سوم مبهوت کننده بود، بعضی از این جوامع با اتخاذ سیاستهایی خاص مانند قوانین اجباری و ایجاد امکانات در مراکز روستایی و تبدیل آنها به شهرهای کوچک، مهاجرت داخلی خود را کنترل نموده و مانع از رشد شدید نقاط شهری شدند (وثوقی، 1366: 58 ).
پدیدهی مهاجرت در همهی کشورهای دنیا اتفاق میافتد و به جز در مورد مهاجرتهای اجباری که بر اساس مسائل سیاسی و حوادث طبیعی روی میدهد، تمامی مدارک و شواهد حاکی از این است که جوانان بیش از سایر گروه های سنی، تن به مهاجرت میدهند و در طولانی مدت با مهاجرت آنان ممکن است تولید نسل در جامعه کاهش بیابد (قاسمی سیانی،1388: 146).
حرکات جمعیت برای اجتماع مثل نبض انسان میباشد که بوسیله آن میتوانیم نشانه های سلامت و بیماری جامعه را تشخیص دهیم. درجهای از حرکتهای جمعیتی طبیعی و مفید میباشد که نشانه سلامت و طبیعی بودن آن اجتماع میباشد. اما کندتر شدن یا تندتر شدن حرکت جمعیتی میتواند نشانه بیماری اجتماعی باشد که با پیگیری علت تندی و کندی حرکتهای جمعیتی می توان اصل بیماری را شناخت و در پی درمان بود. حرکتهای جمعیتی در یک اجتماع محصولی از تعاملات میان عوامل خارجی و عوامل داخلی آن هستند که فراموش کردن نقش هر یک از این عوامل، ما را در یافتن حقیقت ناکام خواهد گذاشت. بنابراین لازم است برای شناخت این پدیده به عوامل داخلی و خارجی، یعنی نیروهای اجتماعی مطرح و برآیند آنان بر حرکتهای جمعیتی یا پدیده مهاجرت تأتیر میگذارند، توجه کنیم (زاهد، 1385: 169). مهاجرت از روستا به نقاط شهری در کشورهای توسعهیافته از قرن هفدهم آغاز شده و در اوایل قرن بیستم به اوج خود رسید و پس از آن از شدت افتاد؛ اما در کشورهای جهان سوم در اثر برنامه ریزی مناطق روستایی و شهری، مهاجرت روستایی مراحل آغازین خود را می پیماید (قاسمی سیانی،1388: 146).
مهاجرتهای روستایی عمدتاً از فقدان زیرساختهای اقتصادی و خدمات زیربنایی مناسب در روستاها از یک سو و انتظار درآمد و اشتغال بهتر به همراه وجود خدمات و تهسیلات رفاهی، آموزشی و بهداشتی برتر در شهرها از سوی دیگر، متأثر میگردد. از طرفی نیز تسلط یک سویه شهر بر روستا در دهه های اخیر بخصوص در ایران بعد از اصلاحات ارضی موجب بهم خوردن روابط متقابل شهر و روستا گردید؛ و وابستگی متقابلی که در کارکردهای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی داشتند از بین رفته و در حال حاضر به تضعیف هر چه بیشتر روستا از نظر بنیه اقتصادی و توسعه برتر شهری به نسبت روستا انجامیده است؛ و این امر نه تنها زمینه مهاجرتهای روستا – شهری را فراهم کرده بلکه آن را نیز تشدید نموده است (اذانی و بوستانی، 1392: 98).
در آغاز دههی شصت (1960)، اولین دههی توسعه که بوسیله‏ سازمان ملل اعلام شد، تئوری قراردادی توسعه بر این باور بود که در کشورهایی که دارای نیروی کار انسانی زراعی اضافی باشند، توسعه‏ تنها بوسیله انتقال این نیروی انسانی از بخش کشاورزی به‏ صنعت، به گونه‏ای که نیروی کار به صورت کاراتری مورد استفاده قرارگیرد، امکان‏پذیر است. کشورهای کم توسعه یافته‏ سعی خود را دو چندان کرده تا توسعه صنعتی را در مناطق‏ شهری بزرگ که مستعد این کار هستند، تشویق نمایند به این‏ امید که توسعهی صنعتی به نوبهی خود، انگیزه‏های اقتصادی مورد لزوم را برای دیگر بخشهای اقتصادی فراهم سازد؛ بر همین‏ اساس راهبردهای توسعه، خواستار مهاجرت وسیع کشاورزان‏ کم‏کار از مزارع به سوی شهرها شد که باید برای تحرک توسعه‏ صنعتی به کار گرفته شوند (ابراهیمزاده، 1388: 158). اما در آغاز دههی هفتاد (1970)روشن شد که این راهبرد طبق‏ برنامه پیش نمی‏رود؛ در حالیکه بازده واقعاً رشد کرده بود ولی‏ مزایای توسعه حاصل نگشته بود. مهم‏تر آنکه پدیده‏های‏ بیکاری و کم‏کاری و قابلیت تولید پایین نه تنها در منطق‏ روستایی دوام یافت، بلکه نرخ بالای بیکار و کم‏کاری در مناطق شهری تجربه شد. مهاجرین زیادی بجای آنکه از منافع‏ رشد سریع صنایع بهره‏مند شوند با فقر وسیع در مناطق شهری و روستایی روبرو گشتند (همان: 159).
پدیده مهاجرتهای داخلی (روستا به شهر) در کشورهای جهان سوم بر خلاف نظریات کارکردگرایی به عنوان یکی از مشکلات اجتماعی است. که عمدتاً به علت اشکال در الگوی توسعه این کشورها، در جریان میباشد. آثار سوء این پدیده به وضوح در مشکلاتی از قبیل بیکاری پنهان، حاشیهنشینی، بزهکاریهای اجتماعی و وابستگی این کشورها میتواند در تولیدات اساسی به کشورهای توسعه یافته مشاهده میگردد.
بیتردید تمامی کشورهای در حال توسعه، مهاجرت جوانان روستائی را مهمترین مسئلهی جمعیتی خود میدانند. هم اکنون رشد انفجاری شهرهای بزرگ و تخلیهی مراکز روستایی از غامضترین مشکلات رویاروی کشورهای در حال توسعه محسوب میشود. باور همگانی بر این اصل استوار است که نرخ بالای بیکاران شهری، امکانات ناکافی، پایین بودن استانداردهای زندگی و سرانه ها در مناطق روستایی، کمبود امکانات رفت و آمد و دیگر خدمات سبب رویآوردن کوچندگان روستایی به شهرها است. در این راستا گردش جریان منابع سرمایهگذاریهای مادی و تمرکز قابل توجه آن در شهرها سبب تشدید تراکم جمعیت در متروپلهای ناحیهای و تخلیه مناطق روستایی گردیده است. وقتی شرایط اجتماعی – اقتصادی و جغرافیایی یک مکان قادر به پاسخگویی نیازهای افراد نباشد، حرکت و جابجایی جمعیت امری اجتناب‌ناپذیر است. در این بین نیازهای انسان تنها با تأمین مایحتاج اولیه تأمین نمیشود؛ چرا که میل به احترام، کسب ارزشهای اجتماعی، میل به پیشرفت و موفقیتهای اجتماعی و اقتصادی و نیز بوجود آوردن شرایطی جهت پرورش استعدادهای درونی، میل به رشد و توسعه در ابعاد اجتماعی – اقتصادی نیز می‌توانند از مهمترین نیازهای انسان قلمداد شود. در حقیقت مهاجرت وسیلهای هنجاری در جهت دستیابی به ارزشهای مادی و معنوی است (طاهرخانی، 1382: 92)
کشورهای در حال توسعه و از جمله در ایران، رشد شهرنشینی بیش از آن که محصول صنعتی شدن و بهبود شیوه های تولید، چه در بخش کشاورزی و چه در بخش صنعت باشد، از علل رانشی موجود در مناطق روستایی و عوامل جاذبه شهری (از جمله عدم تعادل های درآمدی به نفع مناطق شهری) اثر پذیرفته است. از یک سو، در جریان مهاجرت از روستا به شهر، بخش اعظم مهاجران را جوانان تشکیل میدهندکه این امر باعث سالخوردگی جمعیت روستایی (نیروی کار در بخش کشاورزی ) شده، زمینه بروز مشکلاتی را فراهم خواهد آورد. از سوی دیگر، با توجه به اینکه انگیزه مهاجرت از روستا به شهر، بهره‌مندی و دستیابی به امکانات بیشتر است، توجه مهاجران بیشتر به کلانشهرهایی است که بنا به دلایلی مانند سیاستهای نادرست تبدیل به کانون تمرکز امکانات و خدمات شده و همین امر باعث افزایش شدید تراکم در این شهرها و پیامدهای ناشی از آن شده است (تفدیسی و احمدیشاپورآبادی، 1391: 134).
عامل مهاجرت روستاییان به شهرها در چند دهه اخیر سبب شده تا جمعیت شهرنشین کشورهای در حال توسعه به شدت افزایش یابد. اقشار کم درآمد ساکن در نواحی روستایی و شاغل در فعالیتهای تولیدی سنّتی به جهت در حاشیه واقع شدن این بخش و به منظور رهایی از فقر و بهره گیری از خدمات وامکانات، راهی شهرها می گردند (عنابستانی، 1390: 134 ). خانوارهای روستایی به دنبال کاهش یا افزایش درآمدخویش به پیروی از وابستگی اقتصادی و سیاسی روستا به شهر و نیز آگاهی از فرصتهای شغلی موجود در شهرها و برخورداری و استفاده سریعتر از این تسهیلات رفاهی – معیشتی با توجه به دوری و نزدیکی روستاها به مراکز شهری، به سوی این کانونها مهاجرت میکنند. معمولاً آنها با دست‌یابی به رفاه اجتماعی نسبی، برای همیشه در این سکونتگاه ها ماندگار میشوند؛ در نتیجه در پی گسترش ارتباطات روستا شهری و افزایش تماس میان ساکنین این دو سکونتگاه، روستائیان با نیازهای جدید روبرو میشوند که این نیازهای اجتماعی- اقتصادی در اغلب موارد، در محیطهای روستایی برآورده نمیشود، از این رو، نوعی نبود تعادل و نابرابری میان جوامع

دیدگاهتان را بنویسید