تحقیق با موضوع سرمایه اجتماعی، روابط اجتماعی، سرمایه انسانی، ساختار اجتماعی

اجتماعی
بازهی سرمایه
سطح تحلیل
اهداف
تعریف
نظریه پرداز
خصوصی
(فردی و گروهی)
افراد در رقابت های طبقاتی
تأمین سرمایه اقتصادی
منابعی که دسترسی به کالاهای گروهی را فراهم می سازد
بوردیو
خصوصی
(فردی)
افراد در شبکه ها و ساختارهای اجتماعی
تأمین منابع نهفته در روابط حفظ منابع موجود
دسترسی و استفاده از منابع نهفته در شبکه های اجتماعی
لین
خصوصی و عمومی
(فردی وجمعی)
افراد در زمینه های خانوادگی و اجتماع
تآمین سرمایه انسانی
جنبه هایی از ساختار اجتماعی که کنش های هدفمند کنشگران را تسهیل می نمایند
کلمن
عمومی (جمعی)
مناطق و اجتماعات و گروه ها در زمینه های ملی و بین المللی
تآمین دموکراسی کارآمد و توسعه اقتصادی
هنجارهای اعتماد و همیاری و شبکه ها که همکاری برای منافع متقابل را تسهیل می نماید.
پاتنام و فوکویاما
منبع: توسلی و موسوی، ۱۳۸۴، ص۲۷
۳-۱۰-۲-۲- نظریههای ترکیبی سرمایه اجتماعی( رهیافت تلفیقی)
رهیافت تلفیقی به تلاشهای گستردهای اشاره دارد که برای رفع دوگانگی، دو رهیافت فردمحوری و جامعه محوری در مفهومسازی سرمایه اجتماعی صورت گرفته است.
۱-۳-۱۰-۲-۲- چلبی
چلبی منظور از سرمایه اجتماعی را گزینههای رابطهای موضع اجتماعی میداند و برای هر موضع اجتماعی بالقوه چهار نوع گزینه رابطهای متصور است. این گزینهها عبارتند از: روابط اجتماعی، روابط اجباری، روابط گفتمانی و روابط مبادلهای. گزینههای رابطهای برای اشغال کننده موضع، بالقوه در حکم منابع ارزشمند محسوب میشوند که در روابط اجتماعی قابل تبدیل به داراییهای مختلف برای کنشگر هستند. به عبارت دیگر، مجموع گزینههای رابطهای مربوط به موضع اجتماعی، منبع بالقوه افزایش و یستر اجتماعی را تشکیل میدهند. (چلبی، ۱۳۷۵، ص۱۷۰) به نظر وی وجه غالب سرمایه اجتماعی عموماً گزینههای روابط عاطفی موضع اجتماعی است. بنابراین کسی که در چنین نظمی موضع اجتماعی برخوردار از منزلت بالاتری را اشغال نموده است، از نفوذ و احترام بیشتری برخوردار است و میتواند با استفاده از نفوذ و احترام خود نزد عده بیشتری از دیگران با فعال کردن تعهدات آنها این روابط را وادار به انجام کاری مطابق با میل و هدف خود نماید. پس برای اشغال کننده یک موضع اجتماعی، گزینههای رابطهای آن موضع میتواند سرمایه بالقوهای باشند که در روابط اجتماعی تبدیل به ذخایر قدرت، ثروت، نفوذ و معرفت شوند.
به نظر وی فرسایش سرمایه اجتماعی منجر به اختلال رابطهای میشود. منظور از اختلال رابطهای عبارت است از: پایین بودن میزان چگالی، قرینگی، تعدد و شدت روابط اجتماعی و تنوع هویتها. در شرایط اختلال رابطهای، احترام متقابل اجتماعی و انصاف اجتماعی کاهش مییابد، استحکام اجتماع خدشهدار میشود و آسیبپذیری فرد(انزوای اجتماعی، یأس، احساس عجز و انفعالگرایی) افزایش مییابد. او تأکید میکند در صورتی که به هر دلیل روابط گرم در عرض جامعه به سردی گراید و احساس تعلق کنشگران به جامعه سست شود، به همان نسبت نیز اعتماد اجتماعی و نظم هنجاری و تعهدات جمعی و عمومی تضعیف میشوند. (چلبی، ۱۳۷۵، ص۱۵۷)
به طور کلی عناصری که از مجموع تعاریف و دیدگاههای ذکر شده میتواند بعنوان شاخصهای سرمایه اجتماعی استخراج شود، شامل تعهدات و انتظارات، اعتماد اجتماعی، روابط اجتماعی، کنش های متقابل اجتماعی، انسجام اجتماعی و استفاده از منابع و منافع مشترک آن میباشد. نظریهپردازان سرمایه اجتماعی اعتقاد دارند که سرمایه اجتماعی نمیتواند خارج از زمینه اجتماعی وسیعتر جامعه باشد، بلکه در کنشهای درون روابط به وجود میآید و به عنوان یک فرآیند توسط افراد یا گروهها برای دستیابی به اهداف ارزشمند به حرکت در میآید. اگرچه سرمایه اجتماعی از درون کنشهای متقابل اجتماعی ایجاد میگردد؛ اما به منظور داشتن تاثیرات اجتماعی بایستی قادر به تولید پیامدهای بیرونی باشد.
اخیراً بیشتر تئوریپردازان سرمایه اجتماعی بر دو عنصر اصلی این مفهوم تاکید دارند: نخست اعتماد میان اعضای اجتماع و دیگری مشارکت در سازمانهای اجتماعی. این عناصر به ترتیب اعتماد اجتماعی و مشارکت اجتماعی نامیده شدهاند. با پیروی از این دیدگاه میتوان گفت که سرمایه اجتماعی شامل سرمایه و منابع حاصل از نهادها، روابط و هنجارهایی که کنش متقابل اجتماعی جامعه را به لحاظ کمی و کیفی شکل میدهند، میباشد. (Rosenfeld, 2001,28)
خلاصه آنکه، از مفهوم سرمایه اجتماعی برای توصیف روابط اجتماعی افراد آشنا و ناآشنا ایجاد شده است. سرمایه اجتماعی ویژگی ساختار اجتماعی است و نه ویژگی کنشگران فردی در درون ساختار اجتماعی. بنابراین، سرمایه اجتماعی تنها به منزله مجموعهای از نهادها، انجمنها و گروههایی که دور هم جمع میباشند، و به یکدیگر چسبیدهاند نیست؛ بلکه بیانگر شدت و نوع رابطه بین آنها و بین کنشگران جامعه است. لذا هر یک از تعاریف و دیدگاههای موجود در ارتباط با سرمایه اجتماعی، نه به عنوان دیدگاههای جایگزین، بلکه به عنوان ابعاد مکمل جریان سرمایه اجتماعی میتواند در نظر گرفته شود و نهایتاً اینکه بر اساس تعریف بانک جهانی سرمایه اجتماعی خمیر مایهای است که جامعه را نگه می دارد.
۲-۳-۱۰-۲-۲- پاکستون۷۶
پاکستون در تلاشی بلندپروازانه برای ترکیب بعد هنجاری و ساختاری شبکههای اجتماعی، سرمایه اجتماعی را بر اساس دو جزء مختلف و مستقل از هم تعریف نموده است. مولفههای پاکستون عبارتند از:
۱.میزان پیوستگی عینی افراد: ساختار شبکه عینی که در یک حوزه اجتماعی افراد را به یکدیگر پیوند میدهد.
۲.پیوندهای ذهنی بین افراد مشابه: این پیوندها بین افراد شامل نوع خاصی از ارتباط متقابل، اعتماد و داشتن عاطفه مثبت است.
وی برای نشان دادن استقلال این دو مولفه، جدولی ارائه کرده است که تاثیرات مختلف این دو مولفه را از هم جدا میکند.
جدول(۱۱-۲)مدل پاکستون برای سرمایه اجتماعی
پیوندهای بین دهنی افراد
پیوندهای عینی بین افراد
زیاد
زیاد
کم
سرمایه اجتماعی A
B
کم
C
D
به عقیده پاکستون سرمایه اجتماعی تنها هنگامی در جامعه نهادینه میشود که پیوندهای ذهنی و عینی به صورت متوازن از میزان بالایی برخوردار باشند. نتیجه بالا بودن پیوندهای عینی و ضعف پیوندهای ذهنی، ترغیب کنشگران به راههای رسمی و قانونی برای تأمین همکاریهای مورد نیازشان است. در صورت بالا بودن پیوندهای ذهنی و ضعف پیوندهای عینی اگرچه حسن نیت وجود دارد، ولی برای فائق شدن به موانع همکاری موثر، کنشگران به واسطههای دیگری نیاز دارند. پاکستون مانند برخی دیگر میان کارکردهای سرمایه اجتماعی در سطح فردی و اجتماعی تفکیک نموده است. بنابراین لازم نیست سرمایه اجتماعی درون یک گروه واحد رابطه مثبتی با سرمایه اجتماعی در سطح اجتماع داشته باشد؛ یعنی، سرمایه اجتماعی قوی درونگروهی ممکن است اثری منفی بر وجود پیوندهای مستحکم در سطح اجتماع گستردهتر داشته باشد.
در ادبیات پاکستون سرمایه اجتماعی از طریق افزایش ظرفیت و قابلیت کنش، تولید آن را آسان میکند. سرمایه اجتماعی نیل به اهداف را برای اعضای گروه و کل گروه آسان میسازد. به هر حال سرمایه اجتماعی میتواند به صورت نهفته در درون گروه حفظ و به عنوان انرژی بالقوه دیده شود. کالاهای تولید شده به وسیله سرمایه اجتماعی میتوانند در سطوح مختلف ساختار اجتماعی محقق شوند. آنها میتوانند به عنوان نوعی کالا در سطح فرد، گروه و اجتماع محلی مطرح شوند. وی به صورت مشخص ویژگیهای مربوط به سرمایه اجتماعی را در قالب دو مؤلفه اصلی «اعتماد» و «پیوستگی» مورد بحث قرار داده است. (فصیحی، ۱۳۸۹، صص۱۲۳-۱۲۱)
۱۱-۲-۲- جایگاه و اهمیت خانواده
در بین تمامی نهادها، سازمانها و مؤسسات اجتماعی، خانواده نقش و اهمیتی خاص و بسزا دارد. تمامی آنان که در باب سازمان جامعه اندیشیدهاند، همه مصلحین، حتی رویاگرایان و آنان که به ناکجاآباد روی کردند، بر خانواده و اهمیت حیاتی آن برای جامعه تاکید ورزیدهاند. به درستی هیچ جامعهای نمینواند ادعای سلامت کند، چنانچه از خانوادههایی سالم برخوردار نباشد. باز بیهیچ شبهه، هیچ یک از آسیبهای اجتماعی نیست که فارغ از تأثیر خانواده پدید آمده باشد. به بیان «اتوکلاینبرگ»۷۷، فرزند پدر بشر است، یعنی اوست که رسالت تداوم نسلها را در خود دارد و هم اوست که کیفیت و کمیت نسل فردا را رقم میزند. ( ساروخانی، ۱۳۸۲، ص۱۱)
۱۲-۲-۲- سرمایه اجتماعی در خانواده
«جان استوارت میل»۷۸ در سنی بسیار کمتر از سنی که اکثر کودکان وارد مدرسه میشوند از پدرش «جیمزمیل»۷۹ درس زبانهای لاتین و یونانی میگرفت و بعدها – کماکان در کودکی – با پدر خود و «جرمیبنتام»۸۰ درباره طرحهای دستنویس پدر بحث انتقادی انجام میداد. جان استوارت میل احتمالاً استعدادهای خارقالعادهای نداشت و آموختههای پدرش نیز دامنهوارتر از معلومات بعضی از مردان زمان او نبود. تفاوت مهم و اصلی، وقت و کوششی بود که پدر در امور ذهنی صرف تربیت پسر میکرد.
این مثال اهمیت سرمایه اجتماعی در محدوده خانواده برای پرورش ذهنی کودک را نشان میدهد. درست است که بچهها از سرمایه انسانی در تملک پدران و مادرانشان قویاً تأثیر میپذیرند، اما اگر پدر و مادرها بخش مهمی از زندگی فرزندان خود نباشند، و اگر این سرمایه انسانی منحصراً در محل کار یا در جای دیگر به کار رود ممکن است هیچ ربطی به نتایج کار بچهها در مدرسه نداشته باشد. سرمایه اجتماعی خانواده، روابطی است که بین بچهها و اولیای آنان ( و اگر خانواده شامل اعضای دیگری نیز باشد، بین آنان و بچههای خانواده ) برقرار است.
کلمن سرمایه اجتماعی درون خانواده را منوط به دو چیز میداند: حضور فیزیکی والدین در خانه و میزان توجه آنها به فرزندان. در جوامع متجدد عامل اول، یعنی حضور فیزیکی را، پدیده خانوادههای تکواحدی و یا کار و مشغلهی فراوان والدین دربیرون از خانه، تهدید میکند. فقدان سرمایه اجتماعی در خانواده میتواند پیامدهای آموزسی مختلفی داشته باشد. یکی از این پیامدها که به نظر میرسد فقدان سرمایه اجتماعی تاثیری خاص بر آن دارد، ترک تحصیل است.
کلمن، سرمایه اجتماعی موجود در خارج از خانواده را نیز حائز اهمیت زیادی در تربیت نیروی انسانی میداند. سرمایه اجتماعی که برای رشد یک جوان دارای ارزش است، منحصر به روابط درون خانواده نمیشود. روابط حاکم در جامعه که بر رفتار والدین تاثیرگذار است و همچنین میزان ارتباط والدین با نهادهای موجود در جامعه، باعث میشود تا سرمایه اجتماعی درون جامعه نیز بر خلق سرمایه انسانی تأثیرگذار باشد. از دیگر مسائل مورد اشاره کلمن در این زمینه، مذهبی یا غیرمذهبی بودن مدارس و میزان مشارکت والدین در مراسم مذهبی است که سرمایه اجتماعی را تحت تأثیر قرار میدهد. (شارعپور، ۱۳۸۵،

دیدگاهتان را بنویسید