نگارش پایان نامه درباره : نشخوار فکری

ابزار مورد استفاده برای سنجش نشخوار فکری، مقیاس پاسخ توام با نشخوار فکری[1] (RRS)، از پرسشنامه سبک های پاسخ[2](RSQ)  می باشد که توسط نالن- هاکسما و مارو[3] (1991) ساخته شده است. پرسشنامه سبک های پاسخ (RSQ) از 71 گویه تشکیل شده است که انواع پاسخ های مقابله ای افراد به خلق افسرده را در سه حیطه مورد ارزیابی قرار می دهد: حل مسئله، راهبرد حواس پرت کن، اقدام به فعالیت های مخاطره آمیز نمودن و نشخوار فکری. 22 گویه از این مقیاس، پاسخ های مرتبط با نشخوار فکری را مورد ارزیابی قرار می دهد که آن را «مقیاس پاسخ توام با نشخوار فکری ((RRS» نام گذاری نموده اند. هدف اصلی ساخت این آزمون پاسخ به این سوال بود که چرا زن ها دو برابر مرد ها افسرده می شوند. این مقیاس 22 گویه ای، گرایش افراد را به نشخوار فکری در پاسخ به خلق افسرده می سنجد، مثل پاسخ، «من به اینکه چقدر احساس تنهایی می کنم فکر می کنم». از آزمودنی خواسته می شود تا با یک مقیاس 4 نمره ای لیکرتی (1= تقریبا هرگز تا 4= تقریبا همیشه) به گویه ها بر اساس اینکه تا چه حد از نشخوار فکری به عنوان پاسخ در برابر خلق ملال انگیز استفاده می کنند پاسخ دهند. دامنه نمره ها از 22 تا 88 قرار می گیرد. پاسخ هایی که در پرسشنامه برای نشخوار فکری گنجانده شده اند متمرکز بر چهار حوزه می باشد الف) متمرکز بر خود ب) متمرکز بر نشانه ها ج) متمرکز بر عواقب و دلایل بالقوۀ اینگونه وضعیت های خلقی و د) پاسخ های رفتاری.

نالن- هاکسما و مارو، همسانی درونی این مقیاس را مطلوب ارزیابی نموده اند (89/0). روایی این مقیاس در نمونه خارجی به شیوه بازآزمایی از r =0/48  تا  r =0/80 به دست آمده است. این پرسشنامه توسط فتی (1384) در ایران ترجمه شده و لطفی نیا و همکاران (1386) ضرایب پایایی آن را با اجرا بر 54 نفر دانشجو با فاصله زمانی سه هفته، 82/0 محاسبه کرده اند. در پژوهش حاضر ضریب آلفای کرونباخ برای پرسشنامه نشخوار فکری 71/0 به دست آمد.

 

3-3-3-4 عود مصرف مواد

برای بررسی میزان عود مصرف مواد در افراد شرکت کننده در پژوهش، از آزمایش مت آمفتامین (کیت های ویژه) که مت آمفتامین موجود در ادرار را اندازه گیری می کند، استفاده شد.  بدین ترتیب که از ابتدای شروع درمان تا انتهای پیگیری سه ماهه (حدود 6 ماه)، از آزمودنی های سه گروه (هر دو هفته یکبار) آزمایش به عمل آمد (توسط کارکنان مرکز). نتایج تست های مثبت ادراری هر سه گروه به صورت مجزا یادداشت شدند.

 

 

3-4 روش اجرای پژوهش

به منظور اجرای این پژوهش، پس از تعیین اهداف پژوهشی و تعریف جامعۀ آماری (روش نمونه گیری هدفمند)، از بین افرادی که دوره سم زدایی را با موفقیت به پایان رسانده بودند و جواب آزمایش آنها منفی بود با توجه به ملا ک های ورود و پس از همتاسازی گروهی، 54 نفر به صورت تصادفی انتخاب و دوباره تصادفی در سه گروه مساوی 18 نفری (دو گروه آزمایشی و یک گروه کنترل) گمارده شدند. گروه آزمایشی اول، درمان تلفیقی دریافت کرد، گروه آزمایشی دوم فقط روش درمانی «کاهش استرس بر پایۀ ذهن آگاهی» دریافت کرد، و گروه سوم (گروه کنترل)، فقط مدل درمانی رایج ماتریکس را دریافت کرد. در این پژوهش به دلیل موجود نبودن گروه کنترل که هیچ درمانی را دریافت نکند، گروه دریافت کنندۀ درمان رایج با الگوی ماتریکس به عنوان گروه کنترل در نظر گرفته شد.

پس از انجام مصاحبه تشخیصی (به عنوان تکمیل تشخیص توسط روانپزشک) توسط محقق و توضیح در بارۀ هدف و روند درمان، از آنان رضایت شفاهی و کتبی گرفته شد. پس از دادن اطمینان به آنان در مورد محرمانه ماندن اطلاعات مربوطه، اجرای پژوهش دنبال شد. در صورت عدم تمایل به همکاری در هر مرحله از آزمون، آزمودنی ها از مطالعه خارج می شدند. در ادامۀ اجرای پژوهش، بر روی آزمودنی های هر سه گروه، پرسشنامه های مقیاس ذهن آگاهی، نشخوار فکری، و مشکلات در تنظیم هیجانی به عنوان پیش آزمون اجرا شد و سپس جلسات آموزشی انفرادی برای دو گروه آزمایشی اول و دوم آغاز شد.

مداخلۀ ارائه شده در این پژوهش آموزش درمان «کاهش استرس بر پایۀ ذهن آگاهی» بود که به صورت انفرادی برگزار شد. در این آموزش بیماران یاد می گیرند که چگونه به طور متفاوت با افکار و احساسات منفی خود رابطه برقرار کنند و به جای درگیر شدن با افکار و احساسات، آنها را قبول کنند و به آنها عکس العمل نشان ندهند. همچنین یاد می گیرند که افکار خودآیند، عادت ها، نشخوارهای فکری، هیجانات ناخوشایند، و افکار و احساسات منفی خود را چگونه تغییر جهت دهند، نسبت به آن ها آگاه شوند، و در چشم انداز وسیع تری افکار و احساسات خود را ببینند. در این مدت گروه کنترل هیچ گونه آموزشی دریافت کردند.

براساس پروتوکل استاندارد درمانی، روش درمان «کاهش استرس بر پایۀ ذهن آگاهی» 8 هفته به طول می انجامد و هر هفته یک جلسۀ دو ساعت و نیمه با آزمودنی ها کار کرده می شود. در پژوهش حاضر، به علت طولانی بودن طول جلسه برای بعضی از افراد، هر جلسه به دو جلسه تقسیم شد که مجموع جلسات در این افراد به 16 جلسه افزایش یافت. در ضمن روش درمانی «کاهش استرس بر پایۀ ذهن آگاهی» علاوه بر این جلسات یک روز کامل 7 ساعته[4] را یعنی یک روز بین جلسه ششم و هفتم که به آن «روز ذهن آگاهی»[5] می گویند، پیشنهاد می کند (دیویس و همکاران 2007). در پژوهش کنونی، این جلسۀ درمانی به روش گروهی، در روزهایی که افراد برای گروه درمانی رایج به مرکز درمانی مراجعه می کردند اجرا شد، منتها به علت محدودیت های خاص مکانی و زمانی طول مدتش کوتاهتر بود.

جلسات شامل آموزش غیرعملی در مورد ذهن آگاهی و ارتباط آن با استرس، نشخوار فکری، تنظیم هیجانی، مصرف مواد و به طور کلی سلامتی و همچنین تمرین های مراقبۀ عملی هدایت گر بود. تمرین های عملی مراقبۀ ذهن آگاهی شامل تن آرامی، آگاهی از تنفس، آگاهی از احساسات، اسکن بدن، آموزش توجه به ذهن، راه رفتن ذهن آگاهانه، خوردن ذهن آگاهانه، شنیدن ذهن آگاهانه، و درک و ابراز مهربانی و عطوفت بودند (کابات-زین، 1990).

مطالب ارائه شده در جلسات، از کتاب کار درمان «کاهش استرس بر پایۀ ذهن آگاهی»[6] نوشتۀ استاهل[7] و گولداشتین[8] (2010) با پیش گفتاری از زبان دکتر کابات- زین، که توسط محقق (زیبا صفرزاده) ترجمه شد، برگرفته شدند. در سال 1979، دکتر جان کابات- زین این درمان را ابداع کرد و این نقطۀ شروعی برای وارد شدن این تکنیک به دنیای پزشکی شد (کابات- زین، 1990). درمان «کاهش استرس بر پایۀ ذهن آگاهی» هم اکنون در بیش از 240 بیمارستان و کلینیک در آمریکا  و کشورهای خارجی آموزش داده می شود (آپل و کیم آپل، 2009). گذشته از آموزش، مطالب به صورت بستۀ آموزشی (طراحی توسط محقق) مشتمل بر دوازده جلسه (8 جلسۀ اصلی بر اساس پروتوکل اِستاندارد درمانی، 3 جلسۀ مکمل درمانی، و یک کتابچۀ یوگا به عنوان جلسۀ دوازدهم) همراه با تصاویری از سایت گوگل، با هدف مطالعه، مرور، و تمرین به آزمودنی ها تحویل داده شد. از آنجایی که در روش درمانی «کاهش استرس بر پایۀ ذهن آگاهی»، یوگا یکی از تمرین های ضروری برای کاهش استرس محسوب می شود و در کتاب کار[9] بر آن تأکید شده بود، مطالب جلسۀ دوازدهم در بستۀ آموزشی، کپی شده از کتاب یوگا برگرفته از کتاب «یوگا به عنوان دارو»[10]  نوشتۀ مک کال[11] (ترجمۀ اسکندری، 1390) از انتشارات پیروزان بود که به آزمودنی های گروه آزمایشی اول و دوم تحویل داده شد. یوگا در زبان سانسکریت به معنی «یکی کردن ذهن و جسم» است و در واقع، تمرینِ فیزیکیِ ذهن آگاهی است.

در جلسات از نمایش CD (سخنرانی های دکتر جان کابات-زین  با زیرنویس فارسی) هم استفاده شد.  شرکت کنندگان تشویق به تمرین رسمی  این مراقبه در منزل به مدت 45-20 دقیقه و 6 روز در هفته شدند. علاوه بر تکالیف خانگی رسمی، آزمودنی ها تشویق به تمرین های غیررسمی و همراه کردن مراقبۀ ذهن آگاهی با راه رفتن، خوردن، ارتباط با دیگران و به طور کلی در زندگی روزمره شدند. در ضمن آزمودنی ها مجاز به تماس تلفنی برای گرفتن اطلاعات بیشتر و انجام هر چه بهتر تکالیف خانگی بودند.

از آزمودنی های سه گروه شرکت کننده در پژوهش، آزمایش تشخیصی برای مصرف مت آمفتامین به صورت دوره ای به عمل آمد، بدین ترتیب که از ابتدای شروع درمان تا انتهای درمان به علاوۀ ادامۀ آن تا سه ماه پس از اتمام درمان (پیگیری سه ماهه) که در کل حدود 6 ماه پیوسته می شود، از آزمودنی های سه گروه (هر دو هفته یکبار) آزمایش برای سنجش عود مصرف مواد به عمل آمد (توسط کارکنان مرکز). نتایج تست های مثبت ادراری هر سه گروه به صورت مجزا یادداشت شدند.

همانطوری که قبلا بیان شد پیش از شروع درمان، از آزمودنی ها، پرسشنامه های ذهن آگاهی، نشخوار فکری، و دشواری های تنظیم هیجانی به عمل آمد. همچنین پس از اتمام جلسات آموزشی که در آزمودنی های مختلف بین 3-2 ماه به طول انجامید، مجدداً پرسشنامه ها در بین دو گروه آزمایشی و گروه کنترل توزیع و اجرا شدند، این بدین معنی است که پرسش نامه ها فقط دو بار (قبل از شروع درمان و پس از اتمام درمان) توزیع و اجرا شدند و پیگیری در مورد سنجش تغییرات متغیرهای نشخوار فکری و تنظیم هیجانی و ذهن آگاهی انجام نشد گرچه در مورد متغیر عود مصرف مواد، پیگیری سه ماهه انجام شد.

لازم به ذکر است که ریزش افراد در گروه های آزمایشی اول و دوم و کنترل به ترتیب دو، چهار، و یک نفر بود یعنی مجموع تعداد افراد شرکت کننده در پژوهش از 54 نفر به 47 نفر کاهش یافت، بدین ترتیب که 16 نفر معادل 34 درصد در گروه تلفیقی، 14 نفر معادل 8/29 درصد در گروه ذهن آگاهی، و 17 نفر معادل 2/36 درصد در گروه کنترل تا انتهای پژوهش در درمان باقی ماندند.

 

3-5 روش تجزیه و تحلیل آماری داده ها

در نهایت پس از نمره گذاری پرسشنامه ها، تحلیل آماری مناسب با اهداف پژوهش صورت گرفت. برای تحلیل داده ها از آزمون های تجزیه و تحلیل کوواریانس تک متغیری (ANCOVA) و ویلکاکسون استفاده شد.

 

3-6  ملاحظات اخلاقی

در این پژوهش به منظور توافق در بارۀ اهداف، موضوع، نحوۀ اجرا و زمان برگزاری جلسات، با افراد شرکت کننده بحث و گفتگو شد. در این بحث و گفتگو ضمن احترام و ارزش دادن به شأن آزمودنی ها، به آنان در مورد گمنام ماندنشان، رازداری و حفظ اطلاعات محرمانه ایشان، اطمینان کامل داده شد. اطلاعات به گونه ای ثبت و ذخیره می شدند که امکان دسترسی افراد غیر مجاز به داده ها وجود نداشت. در ضمن به آزمودنی ها اجازه داده شد که در هر زمان بخواهند قادر باشند به طرحنامه و دستورالعمل پژوهشی دسترسی داشته باشند.

به شرکت کنندگان در مورد فواید و زیان روش های درمانی به کار رونده در پژوهش، آگاهی کافی داده شد به عنوان مثال به افراد در گروهی که درمان تلفیقی دریافت می کردند این موضوع انتقال داده شد که آنها علاوه بر مزایای درمان ماتریکس از روش درمانی ذهن آگاهی و فواید آن سود خواهند برد و یا به افراد در گروهی که فقط درمان ذهن آگاهی دریافت می کردند این موضوع به صورت آشکار انتقال داده شد که آنها از مزایای درمان ماتریکس محروم خواهند ماند.

از ابتدای شروع درمان تا انتها و پس از آن تلاش بر این بود که ضمن توجه به تنوع ها در بین شرکت کنندگان از نظر سطح سواد، سن، رفتارهای خاص، مدت اعتیاد و … برخورد مناسب با آنها وجود داشته باشد. به عنصر نیاز شرکت کنندگان برای صحبت کردن در مورد مشکلاتشان توجه زیاد شد ضمن اینکه تلاش بر این بود که نقش ابزاری محقق به نقش مشاور یا درمانگر تبدیل نشود و یافته های نهایی پژوهش دچار سوگیری نشود. زمانی به بازخورد و شرح احساسات و صحبت های آزمودنی ها اختصاص داده شد و بعضی از مشکلات آنها با دیگر کارکنان مرکز بازتوانی پیگیری شدند.

در نهایت برای رعایت اصل «اختیار» از آزمودنی ها به منظور شرکت در پژوهش رضایت شفاهی و کتبی گرفته شد. بدین منظور، اطلاعات شفاهی و نوشتاری رضایت نامه، با زباني ارايه شد كه براي فرد شرکت کننده قابل فهم باشد. به طور مشخص اعلام شد كه درمان های به کار رونده، يك فرآيند پژوهشي است كه مشاركت در آن داوطلبانه است و عدم قبول شركت يا خارج شدن از آن در هر زماني، مراقبت از او، حقوق و سلامت وي را تحت تأثير قرار نخواهد داد. در زمان دريافت رضايت نامه، احتياط شد كه شركت كنندگان رضايت خود را تحت محظوريت و به علت وابستگي درماني، اداري و … ندهند. در متن مکتوب رضایت نامه، منافع و مضرات بالقوه مورد انتظار براي شركت كنندگان  به صورت واضح نوشته شده بود.

در انتها به لحاظ رعایت جوانب اخلاقی پژوهش، به گروه کنترل (گروهی که درمان رایج با الگوی ماتریکس را دریافت می کردند) پس از پایان پژوهش همانند گروه های آزمایشی، بستۀ آموزشی داده شد ضمن اینکه به آنان در مورد کاربرد آن آموزش داده شد. همچنین به افراد در گروهی که فقط درمان ذهن آگاهی دریافت می کردند و از مزایای درمان ماتریکس محروم بودند جزوه های خاص در مورد روش درمانی ماتریکس و نکات کلیدی مفید به کار رونده در این درمان همراه با توضیحات شفاهی لازم (هم به فرد شرکت کننده و هم به خانواده او) داده شد.

 

 

[1]- Rumination Response Scale (RRS)

[2]- Response Style Questionnaire (RSQ)

[3]- Nolen-Hoeksema and Marrow

[4]- One Day-long Retreat

[5]- Mindfulness Day پایان نامه

[6] – A mindfulness-Based Stress Reduction Workbook

[7]- Stahl

[8] – Goldstein

[9]-Work Book

[10] – Yoga as Medicine

[11] – McCall

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *